Vier jaar geleden maakte ChatGPT kunstmatige intelligentie toegankelijk voor het grote publiek. Inmiddels is AI niet meer weg te denken uit gesprekken over onderwijs, werk en onze toekomst. Maar wat betekent deze ontwikkeling voor de gezondheid van onze kinderen? En hoe kijken we daar als ouders bewust naar, nu 2030 nog maar vier jaar van ons verwijderd is?
Op donderdag 22 oktober 2026 waren Alexander Klöpping en onderwijskundige Barend Last te gast bij het televisieprogramma Eva. Het onderwerp was kunstmatige intelligentie (AI) in het onderwijs. Leerlingen en studenten gebruiken AI steeds vaker bij huiswerk, schoolopdrachten en scripties. Dat roept vragen op over zelfstandig nadenken, het ontwikkelen van kennis en de manier waarop het onderwijs met deze technologie moet omgaan.
Een interessant onderwerp, want terwijl we ons afvragen wat AI betekent voor de ontwikkeling van kinderen, kunnen we ook onderzoeken welke mogelijkheden deze technologie biedt. Wat als een kind dankzij AI moeilijke lesstof sneller begrijpt en daardoor eerder klaar is met huiswerk? Zou die extra tijd dan ook kunnen worden besteed aan lichaamsbeweging, ontspanning of sociale contacten? En wat betekent dat uiteindelijk voor de gezondheid van een kind?
Als personal trainer kijk ik vanuit de MB-methode naar gezondheid als geheel. Daarbij onderzoek ik de samenhang tussen Fysieke Training, Voeding en Ritme, Mentale Helderheid en Spirituele Verdieping. Niet omdat ieder onderwerp automatisch met alle vier de pijlers verbonden moet worden, maar omdat gezondheid verder gaat dan alleen voldoende bewegen en gezond eten. Ook de manier waarop we onze tijd besteden, keuzes maken en omgaan met veranderingen kan invloed hebben op onze gezondheid.
Vanuit die gedachte vind ik het interessant om kunstmatige intelligentie niet uitsluitend te beoordelen op wat het ons mogelijk uit handen neemt, maar ook op wat het ons kan opleveren.
Vier jaar AI achter ons, nog vier jaar tot 2030
Op 30 november 2022 werd ChatGPT beschikbaar voor het grote publiek. Kunstmatige intelligentie bestond natuurlijk al veel langer, maar met de introductie van ChatGPT werd generatieve AI voor veel mensen ineens een technologie waarmee ze zelf konden experimenteren. Inmiddels gebruiken mensen AI voor het schrijven van teksten, analyseren van informatie, beantwoorden van vragen en ondersteunen van dagelijkse werkzaamheden.
Ook binnen het onderwijs zijn de mogelijkheden groot. Een leerling die moeite heeft met wiskunde kan AI vragen om een andere uitleg. Een student kan hulp krijgen bij het structureren van een scriptie en een docent kan AI gebruiken bij het voorbereiden van lessen. Tegelijkertijd ontstaan er nieuwe uitdagingen, want wanneer AI een complete opdracht kan uitvoeren, wordt het lastiger om te bepalen wat iemand daadwerkelijk heeft geleerd.
De afgelopen vier jaar laten vooral zien hoe snel technologische ontwikkelingen onderdeel kunnen worden van ons dagelijks leven. Maar wanneer we nu vier jaar vooruitkijken, komen we uit in 2030. Hoe ziet het onderwijs er dan uit? Welke vaardigheden hebben onze kinderen nodig en hoe vanzelfsprekend is het gebruik van AI tegen die tijd geworden?
Niemand weet precies hoe kunstmatige intelligentie zich de komende jaren zal ontwikkelen. Toch hoeven we niet op die toekomst te wachten om na te denken over de invloed ervan. Juist nu kunnen we onderzoeken hoe we AI gebruiken, welke keuzes we daarbij maken en wat we onze kinderen willen meegeven.
Wat als AI jouw kind honderd uur per jaar extra vrije tijd geeft?
Stel je voor dat jouw kind iedere schooldag anderhalf uur bezig is met huiswerk. Door kunstmatige intelligentie te gebruiken om moeilijke onderwerpen beter te begrijpen, lukt het misschien om dezelfde hoeveelheid huiswerk binnen een uur af te ronden. Niet omdat AI de opdrachten volledig heeft gemaakt, maar omdat jouw kind de lesstof sneller begrijpt en daardoor efficiënter kan werken.
Dat zou iedere schooldag dertig minuten extra vrije tijd betekenen. Over vijf schooldagen is dat tweeënhalf uur en bij een schooljaar van veertig weken komt dat neer op honderd uur. Natuurlijk is dit een hypothetisch rekenvoorbeeld. Er is hiermee niet aangetoond dat AI daadwerkelijk zoveel tijd bespaart, maar het maakt wel duidelijk welke mogelijkheden kunnen ontstaan wanneer technologie ons helpt om bepaalde werkzaamheden efficiënter uit te voeren.
Want wat zou jouw kind met die honderd uur kunnen doen? Misschien ontstaat er meer ruimte om te sporten, buiten te spelen, vrienden te ontmoeten of samen met het gezin iets te ondernemen. Een kind dat graag naar de sportschool wil, maar weinig vrije tijd ervaart, zou die mogelijkheid misschien vaker kunnen benutten. Een ander kind kiest voor muziek, creativiteit of simpelweg ontspanning.
Tegelijkertijd kan die extra tijd natuurlijk ook volledig worden besteed aan sociale media, games of andere schermactiviteiten. De technologie bepaalt niet automatisch welke keuze wordt gemaakt. En juist dat maakt dit onderwerp interessant wanneer we vanuit gezondheid naar kunstmatige intelligentie kijken.
De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) adviseert kinderen en jongeren van 5 tot en met 17 jaar om gemiddeld minimaal zestig minuten per dag matig tot intensief te bewegen, gemeten over de week. Regelmatige lichaamsbeweging heeft onder andere positieve effecten op de lichamelijke gezondheid, conditie, spierkracht en mentale gezondheid. De WHO benadrukt bovendien dat langdurig zitten beperkt moet worden.
Wanneer AI kinderen daadwerkelijk helpt om tijd vrij te maken, zou dat dus mogelijkheden kunnen bieden om meer aandacht te besteden aan lichaamsbeweging. Maar tijdwinst betekent niet automatisch gezondheidswinst. Daarvoor is ook van belang hoe die tijd vervolgens wordt besteed.
Wanneer helpt AI bij leren en wanneer neemt het denken over?
Een belangrijke zorg rondom kunstmatige intelligentie in het onderwijs is dat leerlingen steeds minder zelfstandig zouden hoeven nadenken. Wanneer een leerling AI vraagt om een complete opdracht te schrijven en deze vervolgens zonder verdere controle inlevert, is het begrijpelijk dat de vraag ontstaat hoeveel kennis er daadwerkelijk is ontwikkeld.
Maar er bestaat een belangrijk verschil tussen AI gebruiken om iets te begrijpen en AI gebruiken om het denkwerk volledig over te nemen. Een leerling die AI vraagt om een ingewikkeld onderwerp op een andere manier uit te leggen, kan daardoor juist nieuwe inzichten krijgen. Wanneer die leerling vervolgens zelf controleert of de informatie klopt en kan uitleggen wat er is geleerd, heeft AI mogelijk een ondersteunende rol gespeeld in het leerproces. Zo kan ai juist het creatieve denkproces stimuleren.
Ook UNESCO besteedt aandacht aan dit onderscheid. De organisatie benadrukt dat kunstmatige intelligentie mogelijkheden biedt voor onderwijs, maar dat kritisch denken, betrouwbaarheid, privacy en menselijke zelfstandigheid belangrijk blijven. AI kan bijvoorbeeld worden ingezet als sparringpartner of oefenhulp, zolang leerlingen leren om informatie te beoordelen en zelf verantwoordelijkheid te nemen voor hun werk.
Dat betekent overigens niet dat ieder gebruik van AI automatisch tot betere leerprestaties leidt. De invloed hangt onder andere af van de manier waarop de technologie wordt ingezet, de opdracht die wordt uitgevoerd en de begeleiding die een leerling krijgt. Bovendien kunnen AI-systemen overtuigende antwoorden geven die feitelijk onjuist zijn.
Als ouder hoef je niet iedere technische ontwikkeling volledig te begrijpen om hierover met je kind in gesprek te gaan. Je kunt bijvoorbeeld vragen waarom het AI heeft gebruikt, wat het daardoor beter begrijpt en of het zelf kan uitleggen hoe het tot een bepaald antwoord is gekomen. Daarmee verschuift de aandacht van het simpelweg gebruiken van technologie naar het bewust omgaan met de mogelijkheden ervan.
Wat betekent kunstmatige intelligentie voor de gezondheid van jouw gezin?
Wanneer we AI uitsluitend bekijken vanuit schoolprestaties, missen we mogelijk een belangrijk deel van het verhaal. Kinderen besteden hun tijd immers niet alleen op school of aan huiswerk. Ze bewegen, eten, slapen, ontspannen en ontwikkelen hun eigen ideeën over zichzelf en de wereld om hen heen. Veranderingen in de manier waarop zij leren en hun tijd besteden, kunnen daardoor ook gevolgen hebben voor hun dagelijkse gewoonten.
Vanuit de MB-methode vind ik het daarom interessant om verder te kijken dan alleen de vraag of AI kinderen slimmer of minder zelfstandig maakt. Wanneer technologie bijvoorbeeld helpt om huiswerk beter te organiseren, kan dat meer ruimte geven aan andere activiteiten. AI kan daarnaast worden gebruikt om een weekplanning te maken, informatie over voeding op te zoeken of ideeën te verzamelen voor lichaamsbeweging. Dat betekent niet dat alle informatie betrouwbaar is of dat AI professionele begeleiding kan vervangen, maar wel dat er praktische mogelijkheden bestaan.
Tegelijkertijd kan het voortdurend beschikbaar zijn van technologie ook nadelen hebben. Kinderen kunnen langer achter een scherm blijven zitten, minder bewegen of digitale activiteiten laten doorgaan tot momenten waarop rust en slaap belangrijk zijn. Wanneer AI steeds vaker antwoorden geeft, bestaat bovendien het risico dat kinderen minder aandacht besteden aan het zelfstandig onderzoeken van informatie en hun eigen overtuigingen.
Daarom kijk ik niet alleen naar de technologie, maar ook naar het gedrag dat ermee samenhangt. Helpt AI jouw kind om iets beter te begrijpen? Ontstaat er meer ruimte voor andere activiteiten? Of merk je juist dat technologie steeds meer tijd inneemt en andere belangrijke onderdelen van het dagelijks leven naar de achtergrond verdwijnen?
De antwoorden op die vragen zullen per kind en per gezin verschillen. Juist daarom is het belangrijk om niet vooraf te bepalen dat AI goed of slecht is, maar bewust te onderzoeken welke invloed het gebruik ervan daadwerkelijk heeft.
De 5 Gouden Principes als uitgangspunt voor bewust AI-gebruik
Ik werk met de 5 Gouden Principes: 100% Toewijding, 100% Eerlijk, 100% De Tijd Nemen, Een Open Mind en Geen Excuses! Deze principes kun je toepassen op de keuzes die je maakt. Hoewel ze niet specifiek voor kunstmatige intelligentie zijn ontwikkeld, bieden ze een interessant uitgangspunt om samen met kinderen na te denken over het gebruik van AI.
Met 100% Toewijding kun je bijvoorbeeld onderzoeken wat je werkelijk wilt bereiken. Wanneer een kind AI gebruikt voor huiswerk, gaat het dan uitsluitend om het zo snel mogelijk afronden van een opdracht, of ook om het begrijpen van de lesstof? Door betrokken te blijven bij het eigen leerproces, kan AI een hulpmiddel zijn zonder dat het leerdoel uit het oog wordt verloren.
100% Eerlijk raakt aan de manier waarop kinderen en ouders omgaan met de ondersteuning die AI biedt. Wanneer een leerling een opdracht grotendeels door AI heeft laten maken, is het belangrijk om daar eerlijk over te zijn. Maar eerlijkheid betekent ook dat je durft te onderzoeken of je iets daadwerkelijk begrijpt. Een goed cijfer zegt immers niet automatisch alles over de kennis die iemand heeft ontwikkeld.
Bij 100% De Tijd Nemen ontstaat een interessante tegenstelling. We gebruiken technologie vaak om sneller te werken, terwijl sommige leerprocessen juist tijd nodig hebben. Niet iedere minuut die we besparen, levert automatisch vooruitgang op. Soms is het waardevol om langer over een probleem na te denken, verschillende oplossingen te onderzoeken en zelf te ontdekken waarom iets wel of niet werkt.
Een Open Mind nodigt uit om nieuwe ontwikkelingen te onderzoeken zonder vooraf uitsluitend naar de voordelen of gevaren te kijken. Misschien blijkt AI voor jouw kind een waardevol hulpmiddel om moeilijke lesstof te begrijpen. Misschien ontdek je juist dat bepaalde toepassingen afleiden van het leerproces. Beide mogelijkheden verdienen aandacht wanneer je wilt begrijpen wat technologie daadwerkelijk betekent.
Met Geen Excuses! komt uiteindelijk de verantwoordelijkheid voor onze eigen keuzes naar voren. Wanneer AI bepaalde werkzaamheden gemakkelijker maakt, betekent dat niet dat we geen verantwoordelijkheid meer hebben voor wat we doen. Een kind dat dankzij AI meer vrije tijd krijgt, kan leren om bewust te kiezen hoe die tijd wordt besteed. En als ouder kun je daarin een voorbeeld zijn door ook je eigen omgang met technologie te onderzoeken.
Deze principes geven geen kant-en-klaar antwoord op de vraag hoeveel AI een kind zou moeten gebruiken. Ze helpen vooral om stil te staan bij de keuzes die achter het gebruik ervan schuilgaan.
Welke verantwoordelijkheid heb je als ouder in een wereld vol AI?
Ouders hebben vaak te maken met veel verschillende verantwoordelijkheden. Werk, het gezin, dagelijkse verplichtingen en de ontwikkeling van kinderen vragen allemaal aandacht. De snelle opkomst van kunstmatige intelligentie voegt daar een nieuw onderwerp aan toe, waarbij het niet altijd eenvoudig is om te bepalen wat verstandig gebruik betekent.
Misschien gebruikt jouw kind AI al dagelijks en ontdek je dat het bepaalde toepassingen beter begrijpt dan jijzelf. Misschien wordt er op school volop mee geëxperimenteerd, terwijl je thuis nog nauwelijks met AI bezig bent. Of misschien maak je je zorgen over de invloed van deze technologie op het zelfstandig denken en de ontwikkeling van je kind.
Het is niet noodzakelijk om als ouder alle antwoorden te hebben. Je kunt wel belangstelling tonen voor wat je kind doet, onderzoeken welke mogelijkheden AI biedt en samen bespreken waar de grenzen liggen. Daarbij kun je ook aandacht besteden aan de afspraken die op school gelden, de betrouwbaarheid van informatie en het beschermen van persoonlijke gegevens.
Misschien is het daarnaast interessant om naar je eigen gedrag te kijken. Gebruik jij AI om efficiënter te werken? En wanneer dat tijd bespaart, wat doe je dan met die extra tijd? Besteed je die aan je gezin, aan lichaamsbeweging of aan andere activiteiten die je belangrijk vindt? Of merk je dat vrijgekomen tijd vanzelf weer wordt ingevuld met nieuwe werkzaamheden?
Kinderen leren niet uitsluitend van wat ouders vertellen, maar kunnen ook beïnvloed worden door het gedrag dat zij dagelijks zien. Bewust omgaan met kunstmatige intelligentie begint daarom niet alleen bij de vraag welke regels je voor je kinderen opstelt, maar ook bij de manier waarop je zelf met technologie omgaat.
Zes bewustwordingsvragen voor ouders richting 2030
Nu we bijna vier jaar ervaring hebben met publiek toegankelijke generatieve AI en nog vier jaar verwijderd zijn van 2030, vind ik dit een interessant moment om bewust stil te staan bij de toekomst van onze kinderen. Niet om te voorspellen hoe het leven er over vier jaar uitziet, maar om te onderzoeken wat we vandaag belangrijk vinden.
Misschien helpen de volgende vragen je om daar eens op een andere manier naar te kijken.
Wanneer jouw kind dankzij AI sneller klaar is met huiswerk, zie je dat dan als vooruitgang? Of hangt dat voor jou vooral af van wat je kind daadwerkelijk heeft geleerd?
Als AI jouw kind iedere dag een halfuur extra vrije tijd geeft, wat zou je dan willen dat het met die tijd doet? En hoeveel vrijheid geef je je kind om daar zelfstandig over te beslissen?
Leer jij je kind vooral hoe het kunstmatige intelligentie kan gebruiken, of ook wanneer het verstandig is om eerst zelf na te denken? En hoe bepaal je samen waar die grens ligt?
Welke vaardigheden vind jij belangrijk dat jouw kind zelfstandig blijft ontwikkelen? Zijn dat vooral vaardigheden die op school worden beoordeeld, of denk je ook aan creativiteit, kritisch denken, sociale contacten en het maken van eigen keuzes?
Hoe bewust gebruik jij zelf kunstmatige intelligentie? Welke voordelen ervaar je, welke gewoonten zijn daardoor veranderd en welk voorbeeld geef je daarmee aan je kinderen?
Wanneer we in 2030 terugkijken op acht jaar publiek toegankelijke generatieve AI, welke invloed hoop jij dan dat deze technologie heeft gehad op de ontwikkeling en gezondheid van jouw kinderen?
Er bestaat niet op iedere vraag één juist antwoord. De antwoorden kunnen bovendien veranderen naarmate kinderen ouder worden en de mogelijkheden van kunstmatige intelligentie zich verder ontwikkelen. Maar door deze vragen nu al te stellen, ontstaat er ruimte om bewuster met technologie om te gaan.
