De overgang en personal training: wat verandert er in je lichaam?

De overgang en personal training: wat verandert er in je lichaam?

De overgang en personal training: wat verandert er in je lichaam?

Zelfverzekerd in de spiegel


Al twintig jaar werk ik als personal trainer met vrouwen in verschillende levensfasen. Tijdens mijn Bodyshape-lessen bij Vitaliteitsclub Leef! in Wijhe train ik met veel vrouwen die zich in de leeftijdsfase van de overgang bevinden. Een periode waarin het lichaam verandert, soms zonder dat je direct begrijpt waarom. Je slaapt misschien minder goed, merkt dat je gemakkelijker buikvet ontwikkelt of ontdekt dat je lichaam anders reageert op inspanning dan je gewend was.

De overgang wordt vaak besproken vanuit opvliegers, nachtzweten en menstruatieklachten. Maar biologisch gebeurt er veel meer. Hormonen beïnvloeden niet alleen de voortplanting, maar spelen ook een rol bij je spieren, botten, vetverdeling en stofwisseling. Juist daarom vind ik het belangrijk om te begrijpen wat er tijdens de overgang verandert en wat fysieke training kan betekenen voor je gezondheid.

Wat gebeurt er biologisch tijdens de overgang?

De overgang is de periode waarin de werking van de eierstokken geleidelijk verandert en de vruchtbare levensfase eindigt. De voorraad eicellen neemt af, de eisprong wordt minder regelmatig en de productie van hormonen zoals oestrogeen en progesteron verandert. Aanvankelijk kunnen die hormoonspiegels sterk schommelen, waarna vooral de oestrogeenproductie blijvend afneemt.

De laatste menstruatie wordt de menopauze genoemd. Die kan pas achteraf worden vastgesteld wanneer een vrouw twaalf maanden niet meer heeft gemenstrueerd zonder andere verklaring. In Nederland gebeurt dat gemiddeld rond het 51e levensjaar, maar de veranderingen beginnen vaak al enkele jaren eerder.

Oestrogeen heeft invloed op verschillende lichamelijke processen. Het speelt onder andere een rol bij de botstofwisseling, vetverdeling en gezondheid van bloedvaten. Daardoor kunnen hormonale veranderingen gevolgen hebben die veel verder gaan dan de menstruatie. In mijn kennispagina over de invloed van de menstruatiecyclus op training leg ik uit hoe hormonale veranderingen en individuele verschillen relevant kunnen zijn voor fysieke prestaties en herstel.

Wat verandert er aan je lichaam tijdens de overgang?

Een van de opvallendste veranderingen is dat de verhouding tussen spiermassa en vetmassa kan verschuiven. Dat gebeurt niet bij iedere vrouw in dezelfde mate en wordt niet uitsluitend veroorzaakt door hormonen. Ook leeftijd, beweging, voeding en andere leefomstandigheden spelen een rol.

In het langdurige Amerikaanse SWAN-onderzoek volgden wetenschappers vrouwen gedurende de menopauzale overgang. Zij ontdekten dat de snelheid waarmee vetmassa toenam rond het begin van deze fase ongeveer verdubbelde, terwijl de vetvrije massa begon af te nemen. Opvallend genoeg versnelde de gewichtstoename niet op dezelfde manier.

Dat vind ik een belangrijk gegeven. Een vrouw kan op de weegschaal ongeveer hetzelfde blijven wegen, terwijl de samenstelling van haar lichaam verandert. Alleen naar lichaamsgewicht kijken, vertelt dus niet altijd wat er lichamelijk gebeurt.

Waarom krijg je tijdens de overgang vaker buikvet?

Voor de menopauze slaan vrouwen relatief vaker vet op rond de heupen en bovenbenen. Tijdens en na de overgang verschuift de vetverdeling vaker richting de buik. Vooral een toename van vet rondom de organen, ook wel visceraal vet genoemd, is relevant omdat dit samenhangt met een verhoogd risico op onder andere diabetes type 2 en hart- en vaatziekten.

Dat betekent niet dat iedere vrouw tijdens de overgang automatisch aankomt of dat buikvet uitsluitend door hormonen wordt veroorzaakt. De energiebalans, hoeveelheid lichamelijke activiteit en persoonlijke omstandigheden blijven belangrijk. Maar het verklaart wel waarom het lichaam anders kan veranderen dan je op basis van je gewicht zou verwachten.

Waarom neemt de botdichtheid af tijdens de overgang?

Botten zijn levend weefsel. Gedurende je hele leven wordt oud botweefsel afgebroken en nieuw botweefsel aangemaakt. Oestrogeen speelt een belangrijke rol bij het reguleren van deze processen. Wanneer de oestrogeenspiegel tijdens de overgang afneemt, kan de botafbraak sneller verlopen dan de botaanmaak.

Daardoor neemt de botdichtheid af, vooral in de jaren rondom en na de menopauze. Op langere termijn kan dit het risico op osteoporose en botbreuken vergroten. Juist daarom is voldoende lichamelijke belasting belangrijk.

In mijn eerdere blog Je kunt je botten trainen leg ik uitgebreider uit hoe botweefsel reageert op mechanische belasting en waarom krachttraining meer doet dan alleen je spieren sterker maken.

Waarom is krachttraining belangrijk tijdens de overgang?

Krachttraining kan bijdragen aan het behoud en de ontwikkeling van spierkracht, spiermassa en lichamelijk functioneren. Daarnaast kan de mechanische belasting tijdens training een gunstige prikkel vormen voor botweefsel. Welke effecten optreden, hangt onder andere af van de oefeningen, trainingsintensiteit en regelmaat.

Tijdens mijn Bodyshape-lessen bij Vitaliteitsclub Leef! trainen we met een halterstang, losse gewichten en veel herhalingen. Daarbij gebruiken we relatief lichte tot middelzware gewichten en combineren we krachttraining met conditie, stabiliteit en balans.

Wetenschappelijk onderzoek naar een vergelijkbare trainingsvorm laat zien dat ook veel herhalingen met relatief lichte gewichten gunstige effecten op botdichtheid kunnen hebben. In een onderzoek onder vijftig vrouwen van 56 tot 75 jaar werd vastgesteld dat deze manier van trainen het botverlies in de lendenwervelkolom kon beperken. Een ander, kleiner onderzoek liet zelfs toenames in botdichtheid zien.

Dat betekent niet dat iedere vrouw dezelfde resultaten behaalt of dat lichte training altijd voldoende is. Maar het laat wel zien waarom ik deze vorm van krachttraining waardevol vind, juist voor vrouwen die zich tijdens en na de overgang bewust met hun lichamelijke gezondheid willen bezighouden.

Hoe vaak moet je krachttraining doen tijdens de overgang?

De Nederlandse beweegrichtlijnen adviseren volwassenen om minimaal twee keer per week spier- en botversterkende activiteiten te ondernemen, naast minimaal 150 minuten matig intensief bewegen per week. Daarnaast adviseer ik altijd balansoefeningen.

Hoe zwaar iemand moet trainen, hangt af van het trainingsdoel, de ervaring en de lichamelijke mogelijkheden. Wie vooral spieruithoudingsvermogen wil ontwikkelen, kan anders trainen dan iemand die maximale kracht wil verbeteren. Ook voor het behoud van botdichtheid is de gekozen trainingsbelasting van belang.

Ik vind daarom niet alleen belangrijk hoe vaak iemand sport, maar vooral wat er tijdens die trainingen gebeurt en of de belasting past bij wat iemand wil bereiken.

Wat kan personal training betekenen tijdens de overgang?

De overgang verloopt voor iedere vrouw anders. De ene vrouw heeft nauwelijks klachten, terwijl een ander te maken krijgt met langdurige slaapproblemen, vermoeidheid, gewrichtsklachten of veranderingen in haar lichaamsgewicht. Soms hebben die veranderingen nauwelijks invloed op het dagelijks leven, terwijl ze voor een ander bepalend kunnen zijn voor hoeveel energie er overblijft om te sporten.

Juist daarom kijk ik tijdens personal training verder dan de oefeningen die op het programma staan. Hoe voel je je vandaag? Hoe heb je geslapen? Ben je voldoende hersteld van de vorige training? Hoe ontwikkelt je conditie zich en wat wil je bereiken? Dat zijn vragen die mij helpen bepalen welke training op dat moment passend is. Dezelfde vrouw kan na een goede nachtrust immers anders belastbaar zijn dan na meerdere nachten waarin ze nauwelijks heeft geslapen.

Tijdens de overgang verandert er veel in het lichaam, maar werk, gezin en andere verantwoordelijkheden gaan gewoon door. Daarom kijk ik ook naar wat er buiten de trainingen gebeurt. Soms betekent dat intensiever trainen om sterker te worden. Soms betekent het rekening houden met vermoeidheid of herstel, zonder de ontwikkeling op langere termijn uit het oog te verliezen.

Dat vind ik de waarde van persoonlijke begeleiding en personal training in Zwolle. Je hoeft niet zelf alle lichamelijke veranderingen te begrijpen of iedere training opnieuw te bedenken wat verstandig is. Er staat iemand naast je die met je meekijkt, je ontwikkeling volgt en advies geeft op basis van wat je nodig hebt.

Waarom is de overgang een belangrijk moment om in je gezondheid te investeren?

De overgang is een natuurlijke biologische verandering die iedere vrouw op haar eigen manier ervaart. De afname van oestrogeen kan gevolgen hebben voor botdichtheid, vetverdeling en lichaamssamenstelling, terwijl slaap en andere klachten invloed kunnen hebben op hoe iemand zich dagelijks voelt.

Na twintig jaar werken met vrouwen vind ik het belangrijk om gezondheid niet uitsluitend te beoordelen aan de hand van gewicht of uiterlijk. Ook spierkracht, conditie, herstel en het vermogen om lichamelijk actief te blijven, verdienen aandacht. Niet iedere verandering tijdens de overgang kun je voorkomen, maar je kunt wel blijven werken aan fysieke eigenschappen die belangrijk zijn voor je gezondheid.

Of dat nu gebeurt tijdens mijn Bodyshape-lessen of binnen individuele personal training: ik kijk naar de vrouw, haar lichaam, haar omstandigheden en wat zij wil bereiken. Want juist wanneer er veel verandert, is het waardevol om te begrijpen wat er gebeurt en bewust te blijven investeren in wat je lichaam nodig heeft.

Bronnen

Over dit artikel

Over dit artikel

Over dit artikel

Dit artikel is geschreven als Mister Bewustzijn vanuit de praktijkervaring van Danny van Brussel, Personal Trainer in Zwolle. Elite Transformation is Personal Training voor ondernemers, ouders en leiders die het gevecht niet meer alleen willen voeren. Met gezondheidsrituelen kun je zelfstandig aan je gezondheid werken.

Dit artikel is geschreven als Mister Bewustzijn vanuit de praktijkervaring van Danny van Brussel, Personal Trainer in Zwolle. Elite Transformation is Personal Training voor ondernemers, ouders en leiders die het gevecht niet meer alleen willen voeren. Met gezondheidsrituelen kun je zelfstandig aan je gezondheid werken.

Dit artikel is geschreven als Mister Bewustzijn vanuit de praktijkervaring van Danny van Brussel, Personal Trainer in Zwolle. Elite Transformation is Personal Training voor ondernemers, ouders en leiders die het gevecht niet meer alleen willen voeren. Met gezondheidsrituelen kun je zelfstandig aan je gezondheid werken.