Stel dat je honderd jaar oud kunt worden. Wat zou je met die extra jaren willen doen? Het is een vraag die voor mij veel interessanter is dan welke supplementen je slikt, hoeveel uur je slaapt of welke nieuwe technologie je gebruikt om je gezondheid te meten. Want wanneer we het over biohacking hebben, gaat het al snel over het verlengen van ons leven, het optimaliseren van ons lichaam en het uitstellen van veroudering. Maar wat maakt een langer leven eigenlijk waardevol? Is dat het aantal jaren dat je leeft, of de vrijheid om gedurende die jaren te blijven doen wat voor jou betekenis heeft?
Ik vind het fascinerend dat we steeds meer leren over het menselijk lichaam en hoe we onze gezondheid kunnen beïnvloeden. Tegelijk zie ik hoe gemakkelijk gezondheid kan veranderen in iets wat voortdurend verbeterd, gecontroleerd en gemeten wordt. Alsof iedere lichamelijke verandering een probleem is dat opgelost kan worden, terwijl gezondheid voor mij juist ruimte mag geven om te leven. Dat roept de vraag op of we met al onze pogingen om langer te leven nog voldoende aandacht hebben voor de kwaliteit van het leven dat we vandaag hebben.
Wat is biohacking eigenlijk?
Biohacking is het bewust beïnvloeden van biologische processen om je gezondheid, lichamelijke of mentale prestaties of levensduur te verbeteren. Daaronder vallen uiteenlopende activiteiten, van voldoende slapen, gezond eten en regelmatig trainen tot koude blootstelling, vasten, supplementen en experimentele behandelingen. Het bijzondere is dat al deze activiteiten onder dezelfde naam worden aangeboden, terwijl de wetenschappelijke onderbouwing enorm verschilt.
Voor sommige interventies bestaan tientallen jaren aan onderzoek, terwijl de gezondheidsvoordelen van andere methodes nog onzeker zijn, beperkt zijn onderzocht of voornamelijk worden ondersteund door persoonlijke verhalen. Daarom vind ik de vraag welke biohack daadwerkelijk werkt belangrijker dan de vraag welke biohack op dit moment populair is. Op mijn kennispagina Wat is biohacking en wat is wetenschappelijk bewezen? behandel ik vijftig vragen over biohacking, gezondheid, levensduur, training, voeding en supplementen. Daar maak ik onderscheid tussen wat wetenschappelijk is aangetoond en wat voorlopig vooral een interessante mogelijkheid blijft.
In deze blog wil ik verder kijken dan de afzonderlijke technieken. Want wanneer je weet welke gezondheidskeuzes werkelijk iets kunnen bijdragen, ontstaat een andere vraag: waarom zou je ze maken?
De meest bewezen biohacks zijn misschien wel de minst spectaculaire
Wanneer je wetenschappelijke onderzoeken over gezondheid en gezond ouder worden bekijkt, kom je steeds weer uit bij een aantal bekende factoren: lichamelijke activiteit, spierkracht, conditie, slaap, voeding en het vermijden van schadelijke gewoonten. Daar zit een opmerkelijke tegenstelling, want we kunnen gefascineerd raken door technologie die onze biologische leeftijd probeert te berekenen, terwijl we nauwelijks aandacht besteden aan de conditie van ons hart en onze spieren. We zoeken naar nieuwe manieren om onze gezondheid te optimaliseren, terwijl een groot deel van de bewezen gezondheidsvoordelen voortkomt uit activiteiten die al tientallen jaren worden onderzocht.
Neem krachttraining. Een systematische review en meta-analyse uit 2022 vond dat mensen die aan krachttraining deden gemiddeld een lager risico hadden op vroegtijdig overlijden dan mensen die geen krachttraining deden. Het ging om observationele onderzoeken, wat betekent dat de resultaten een verband laten zien en niet bewijzen dat krachttraining op zichzelf iemands levensduur met een bepaald aantal jaren verlengt. Toch is de betekenis belangrijk, omdat krachttraining helpt spierkracht en lichamelijk functioneren te behouden en daarmee kan bijdragen aan zelfstandigheid op latere leeftijd.
Hetzelfde geldt voor conditietraining. Regelmatige aerobe lichamelijke activiteit hangt samen met een lager risico op hart- en vaatziekten, diabetes type 2 en vroegtijdig overlijden. De Wereldgezondheidsorganisatie adviseert volwassenen daarom wekelijks 150 tot 300 minuten matig intensieve aerobe activiteit, of 75 tot 150 minuten intensieve activiteit, gecombineerd met spierversterkende activiteiten op minimaal twee dagen per week. Dat klinkt misschien minder bijzonder dan een nieuwe biohackingtechnologie, maar het is wel gebaseerd op een veel stevigere wetenschappelijke basis.
Krachttraining gaat over veel meer dan spieren
Wanneer mensen aan krachttraining denken, denken ze vaak aan grotere spieren, een strakker lichaam of zwaardere gewichten. Dat zijn mogelijke resultaten, maar voor mij wordt krachttraining pas echt interessant wanneer we verder kijken dan het uiterlijk en ons afvragen wat spierkracht betekent wanneer je zestig, zeventig of tachtig bent. Kun je zonder moeite opstaan uit een stoel, een trap oplopen, je boodschappen tillen of op de grond spelen met je kleinkinderen en daarna weer zelfstandig overeind komen? Dat zijn misschien geen indrukwekkende prestaties op sociale media, maar ze kunnen een enorme betekenis hebben voor de kwaliteit van je leven.
Spierkracht en spiermassa nemen bij veel mensen af naarmate ze ouder worden. Regelmatige krachttraining kan dat proces vertragen en helpt het lichamelijk functioneren te behouden of te verbeteren. Ook op hogere leeftijd kunnen mensen nog sterker worden, waardoor krachttraining niet uitsluitend iets is voor jonge mensen of voor degenen die hun uiterlijk willen veranderen. Het is een investering in wat je lichaam later nog voor je kan betekenen.
Daarom kijk ik bij krachttraining niet alleen naar het gewicht dat iemand vandaag kan verplaatsen, maar ook naar de bewegingsvrijheid die iemand in de toekomst wil behouden. Wanneer je dat als uitgangspunt neemt, krijgt trainen een andere betekenis. Je werkt niet uitsluitend aan wat je vandaag in de spiegel ziet, maar ook aan de mogelijkheden die je jezelf later wilt geven.
Conditietraining gaat over de ruimte om te blijven bewegen
Naast spierkracht speelt het uithoudingsvermogen een belangrijke rol in gezond ouder worden. Je hart, longen, bloedvaten en spieren werken samen om zuurstof beschikbaar te maken en te gebruiken tijdens lichamelijke inspanning. Wanneer je regelmatig aan conditietraining doet, kan dat samenspel verbeteren en merk je bijvoorbeeld dat je gemakkelijker een trap oploopt, langer kunt wandelen of minder snel buiten adem raakt tijdens dagelijkse activiteiten.
Een goede conditie betekent voor mij daarom veel meer dan een bepaalde hartslag of een hoge VO₂max. Het betekent dat je lichaam je de mogelijkheid geeft om actief deel te nemen aan het leven. Misschien wil je blijven reizen, lange wandelingen maken, sporten met vrienden of zonder grote lichamelijke beperkingen genieten van je vrije tijd. Conditietraining kan bijdragen aan het behouden van die mogelijkheden, omdat regelmatige lichamelijke activiteit een bewezen manier is om gezondheid en lichamelijk functioneren te ondersteunen.
Juist de combinatie van krachttraining en conditietraining maakt de fysieke basis sterker. Waar krachttraining bijdraagt aan spierkracht en het vermogen om lichamelijke belasting op te vangen, helpt conditietraining het uithoudingsvermogen en de gezondheid van hart en bloedvaten te ondersteunen. Samen bieden ze mogelijkheden om langer actief te blijven, zonder dat daarmee iedere vorm van lichamelijke achteruitgang voorkomen kan worden.
Voeding en ritme: gezondheid ontstaat niet alleen tijdens het sporten
Je kunt regelmatig trainen en tegelijkertijd gewoonten hebben die je herstel en gezondheid tegenwerken. Daarom kijk ik bij gezondheid verder dan de trainingen zelf, want wat je eet, hoeveel je slaapt, wanneer je rust neemt en hoe je dagen zijn ingericht, beïnvloedt hoe je lichaam functioneert. Training geeft een lichamelijke prikkel, maar de manier waarop je lichaam daarop reageert hangt mede samen met de omstandigheden buiten die training.
Voeding levert de energie en voedingsstoffen die nodig zijn voor dagelijkse activiteiten, training en herstel. Eiwitten spelen onder andere een rol bij het onderhouden en opbouwen van spierweefsel, koolhydraten zijn een belangrijke energiebron bij intensieve inspanning en vetten vervullen essentiële functies in het lichaam. Er bestaat geen voedingsmiddel dat op zichzelf gezond ouder worden garandeert, omdat het totale voedingspatroon, de hoeveelheden en de gewoonten die iemand over langere tijd volhoudt veel belangrijker zijn dan één afzonderlijke voedingskeuze.
Ook slaap verdient aandacht. Tijdens de slaap vinden processen plaats die belangrijk zijn voor herstel, geheugen en lichamelijk functioneren, terwijl langdurig onvoldoende slapen gevolgen kan hebben voor de gezondheid en voor hoe iemand zich overdag voelt. Daarmee komen we bij iets wat vaak minder aandacht krijgt dan een nieuwe biohack: ritme. Regelmatig eten, voldoende slapen, bewegen en herstellen zijn bekende onderdelen van een gezonde leefstijl, maar de betekenis ervan ontstaat vooral wanneer ze onderdeel kunnen worden van het dagelijks leven.
Dat is voor mij de essentie van voeding en ritme. Gezondheid ontstaat niet uitsluitend op het moment dat je besluit iets gezonds te doen, maar ook in de manier waarop je de dagen, weken en maanden daarna leeft.
Mentale helderheid: wanneer wordt gezond leven een nieuwe vorm van controle?
Biohacking kan mensen helpen bewuster naar hun gezondheid te kijken. Je leert bijvoorbeeld wat slaaptekort met je doet, hoe je op training reageert of welke gewoonten je energie beïnvloeden. Dat kan waardevolle informatie opleveren, maar ik vind het minstens zo interessant om te onderzoeken wat er gebeurt wanneer je voortdurend bezig bent met het meten en verbeteren van jezelf. Wanneer iedere nacht een slaapscore krijgt, iedere training wordt beoordeeld en iedere maaltijd wordt teruggebracht tot voedingswaarden, kan gezondheid ongemerkt veranderen in een voortdurende beoordeling van jezelf.
Metingen kunnen inzicht geven, maar een getal vertelt nooit het volledige verhaal van een mens. Je kunt een uitstekende slaapscore hebben en je toch ongelukkig voelen, net zoals je lichamelijk fit kunt zijn en tegelijkertijd het gevoel kunt hebben dat je voortdurend tekortschiet. Daarom is mentale helderheid voor mij een belangrijk onderdeel van gezondheid. Het gaat om begrijpen waarom je bepaalde keuzes maakt, welke verwachtingen je aan jezelf stelt en wanneer een gezonde gewoonte je daadwerkelijk helpt om het leven te leiden dat je wilt.
Er bestaat een verschil tussen bewust omgaan met je gezondheid en het gevoel hebben dat je jezelf voortdurend moet verbeteren. Wanneer gezond leven alleen nog draait om betere scores, minder lichaamsvet of hogere prestaties, kan de aandacht verschuiven van leven naar controleren. Juist daarom vind ik het belangrijk om ook stil te staan bij de betekenis van al die inspanningen, want een gezonde leefstijl mag je leven ondersteunen in plaats van een nieuwe strijd met jezelf te worden.
Spirituele verdieping: waarom wil je eigenlijk ouder worden?
En dan komen we bij de vraag waarmee ik begon: waarom zou je honderd jaar oud willen worden? Misschien omdat je zoveel mogelijk tijd wilt doorbrengen met de mensen van wie je houdt, omdat je nieuwsgierig blijft naar het leven of omdat je nog wilt ontdekken, leren, reizen en genieten van de momenten die voor jou betekenis hebben. Misschien vind je het helemaal niet belangrijk om honderd te worden en wil je vooral gezond en zelfstandig blijven zolang je leeft. Beide antwoorden kunnen waardevol zijn, omdat de betekenis van een langer leven niet voor iedereen hetzelfde hoeft te zijn.
De wetenschap kan onderzoeken welke gewoonten samenhangen met een langere levensduur en welke interventies bijdragen aan gezondheid, maar kan niet voor jou bepalen waarom jouw leven de moeite waard is. Dat is een persoonlijke vraag, en voor mij begint daar spirituele verdieping. Het gaat niet om de belofte dat je met de juiste gedachten langer zult leven, maar om het onderzoeken van de betekenis die je zelf aan het leven geeft en de keuzes die daaruit voortkomen.
Wat is voor jou belangrijk, waar wil je tijd aan besteden en met wie wil je die tijd delen? Wanneer je jezelf die vragen stelt, krijgt gezondheid een andere betekenis dan alleen het behalen van lichamelijke resultaten. Je kunt jarenlang bezig zijn met het verlengen van je leven en ondertussen vergeten aandacht te besteden aan het leven dat je vandaag hebt. Daarom vind ik het interessant om niet alleen te onderzoeken hoeveel jaren we kunnen toevoegen aan ons leven, maar vooral ook wat we met die jaren willen doen.
De vier pijlers van Mister Bewustzijn
Voor mij komen de verschillende onderdelen van gezondheid samen in vier pijlers: fysieke training, voeding en ritme, mentale helderheid en spirituele verdieping. Ze hebben ieder hun eigen betekenis, maar raken elkaar in de keuzes die we dagelijks maken. Fysieke training helpt je werken aan kracht, conditie en lichamelijk functioneren, terwijl voeding en ritme aandacht geven aan de gewoonten die je gezondheid en herstel beïnvloeden. Mentale helderheid helpt je onderzoeken waarom je bepaalde keuzes maakt en spirituele verdieping gaat over de betekenis die je aan je leven en die keuzes geeft.
Die vier pijlers beantwoorden verschillende vragen. Wat kan mijn lichaam, wat heeft mijn lichaam nodig, waarom doe ik wat ik doe en waarom wil ik gezond blijven? Vooral die laatste vraag maakt biohacking voor mij interessant, omdat gezondheid daarmee verbonden wordt aan het leven dat iemand daadwerkelijk wil leiden. Wanneer je weet waarom je gezond wilt blijven, krijgen krachttraining, conditietraining, voeding en herstel een andere betekenis dan wanneer je uitsluitend probeert bepaalde gezondheidswaarden te verbeteren.
Het bijzondere is dat je daarvoor niet iedere dag met biohacking bezig hoeft te zijn. De vier pijlers gaan juist over het begrijpen van jezelf en het maken van keuzes die passen bij jouw gezondheid en jouw leven. Daarbij kan wetenschappelijke kennis helpen om te begrijpen welke lichamelijke effecten bepaalde gewoonten hebben, terwijl je zelf bepaalt welke betekenis je daaraan geeft.
Misschien begint biohacking met een andere vraag
We hoeven niet te wachten op de volgende technologische ontwikkeling om bewuster met onze gezondheid om te gaan. Er bestaat al veel wetenschappelijke kennis over de voordelen van bewegen, krachttraining, conditietraining, voeding en slaap. Die kennis kan helpen om gezondere keuzes te maken, ook wanneer de effecten per persoon verschillen en niemand een gezonde toekomst kan garanderen. Nieuwe ontwikkelingen in biohacking kunnen interessant zijn en wetenschappelijk onderzoek kan bestaande inzichten veranderen, maar nieuwsgierigheid betekent voor mij ook kritisch blijven kijken naar wat daadwerkelijk bewezen is.
Daarom begint biohacking voor mij niet bij de vraag hoe ik zo oud mogelijk kan worden, maar bij de vraag hoe ik wil leven. Wanneer ik daarover nadenk, wordt gezondheid geen einddoel dat ik ooit hoop te bereiken, maar iets waarmee ik vandaag al bewuster kan omgaan. Niet vanuit de verwachting dat ik alles kan controleren, maar vanuit het besef dat mijn keuzes invloed kunnen hebben op de mogelijkheden die ik later nog heb.
Misschien is dat uiteindelijk de interessantste gedachte achter biohacking. Dat we onze gezondheid niet uitsluitend onderzoeken om jaren aan ons leven toe te voegen, maar om gedurende die jaren zoveel mogelijk te kunnen blijven doen wat ons leven betekenis geeft.
Bronnen
Wereldgezondheidsorganisatie — WHO Guidelines on Physical Activity and Sedentary Behaviour (2020)
Momma et al. (2022) — Resistance Training and Mortality Risk: A Systematic Review and Meta-Analysis
National Institute on Aging — How Can Strength Training Build Healthier Bodies as We Age?
National Institute on Aging — Health Benefits of Exercise and Physical Activity
