De coronapandemie ligt inmiddels enkele jaren achter ons. De samenleving is grotendeels teruggekeerd naar het leven van daarvoor, maar betekent dat ook dat de gevolgen verdwenen zijn? Op 29 oktober 2026 publiceerde het RIVM nieuwe inzichten uit vijf jaar onderzoek naar de invloed van corona op onze gezondheid, ons welzijn en onze verbondenheid met anderen. De belangrijkste conclusie is dat de gevolgen van een crisis veel verder kunnen gaan dan de lichamelijke gezondheid alleen.
Ik herken dat vanuit mijn eigen leven. Tijdens de coronapandemie verloor ik de helft van mijn jaaromzet, kon ik mijn werk als personal trainer in Zwolle en groepslesdocent in Wijhe niet meer uitvoeren en kwam ik opnieuw in een periode van onzekerheid en eenzaamheid terecht. Toch was het niet alleen het verlies van inkomen dat mij raakte. Het was vooral het wegvallen van iets wat jarenlang betekenis aan mijn leven had gegeven: het contact met mensen.
Wat blijkt uit vijf jaar RIVM-onderzoek naar corona?
Tussen 2021 en 2025 onderzocht het Netwerk Gezondheidsonderzoek bij Rampen, waarin onder andere het RIVM, de GGD’en en het Nivel samenwerken, de gevolgen van de coronapandemie voor het welzijn van Nederlanders. Daarbij werd gekeken naar mentale gezondheid, sociale contacten, ervaren welzijn en de invloed van de crisis op verschillende bevolkingsgroepen.
Uit het onderzoek blijkt dat de pandemie voor veel Nederlanders negatieve gevolgen had. Vooral jongeren, mensen met lagere inkomens en mensen die al mentale problemen hadden, werden relatief zwaar getroffen. De onderzoekers benadrukken dat sommige gevolgen ook na afloop van de crisis merkbaar bleven.
Wat ik belangrijk vind aan deze onderzoeksresultaten, is dat ze gezondheid in een breder perspectief plaatsen. Tijdens corona ging veel aandacht uit naar besmettingen, ziekenhuisopnames en lichamelijke risico’s. Dat was begrijpelijk, maar tegelijkertijd veranderde het dagelijks leven van miljoenen mensen. De gevolgen daarvan waren niet altijd direct zichtbaar.
Waarom beïnvloedde corona ons mentale welzijn?
Werk, onderwijs, sociale contacten en dagelijkse gewoonten geven ons leven een bepaalde structuur. Tijdens corona veranderde die structuur ingrijpend. Mensen werkten thuis, konden familie en vrienden minder ontmoeten of zagen hun inkomsten teruglopen. Niet iedereen werd op dezelfde manier geraakt, maar voor veel mensen ontstond onzekerheid over zaken die daarvoor vanzelfsprekend leken.
In mijn geval betekende het dat ik van twintig uur trainen per week naar helemaal niets ging. Mijn Personal Trainingen vielen weg. Waar ik normaal gesproken dagelijks mensen ontmoette, energie uitwisselde en anderen hielp aan hun gezondheid te werken, kwam dat plotseling tot stilstand.
In 2020 verloor ik de helft van mijn jaaromzet en in 2021 bleven de sportscholen opnieuw zes maanden gesloten. Die financiële gevolgen waren ingrijpend, maar de mentale impact zat voor mij vooral in het verlies van mijn dagelijkse betekenis. Ik was gewend om mijn dagen te vullen met werk waar ik gelukkig van werd. Toen dat wegviel, moest ik opnieuw onderzoeken wat mij werkelijk gelukkig maakte.
Wat zeggen de cijfers over eenzaamheid tijdens en na corona?
Volgens de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen voelde in 2022 ongeveer 49 procent van de volwassenen zich eenzaam. In 2020 was dat 47 procent en in 2016 ongeveer 43 procent. Het percentage mensen dat ernstige eenzaamheid ervoer, steeg van ongeveer 10 procent in 2016 naar 14 procent in 2022.
Die cijfers verdienen nuance. Eenzaamheid was al vóór de pandemie een maatschappelijk probleem en de stijging kan niet volledig aan corona worden toegeschreven. Wel maken ze duidelijk dat sociale verbondenheid voor een aanzienlijk deel van de bevolking niet vanzelfsprekend is.
Ik vind vooral het onderscheid tussen alleen zijn en je eenzaam voelen belangrijk. Je kunt veel mensen om je heen hebben en toch het gevoel ervaren dat niemand werkelijk begrijpt wat er in je omgaat. Andersom hoeft iemand die veel tijd alleen doorbrengt zich helemaal niet eenzaam te voelen.
Tijdens corona voelde ik mij regelmatig verloren en onbegrepen. Het gewone leven van anderen leek door te gaan, terwijl mijn eigen toekomst onzeker was geworden. Dat gevoel maakte de situatie voor mij moeilijker dan de financiële cijfers alleen konden verklaren.
Waarom werden sommige mensen harder getroffen dan anderen?
Een belangrijke bevinding uit het RIVM-onderzoek is dat de gevolgen van corona ongelijk verdeeld waren. Jongeren misten sociale ervaringen die belangrijk zijn voor hun ontwikkeling, terwijl mensen met financiële onzekerheid of bestaande mentale problemen vaak met aanvullende moeilijkheden werden geconfronteerd.
Daarbij is het belangrijk om te erkennen dat de mentale gezondheid van jongeren al vóór de pandemie onder druk stond. Corona heeft bestaande problemen in bepaalde groepen versterkt, maar verklaart niet alle mentale klachten die we vandaag zien.
Voor mij laat dit zien waarom gezondheid niet uitsluitend een kwestie van persoonlijke verantwoordelijkheid is. Natuurlijk maken we keuzes die invloed hebben op ons welzijn, maar we hebben niet alle omstandigheden zelf in de hand. Een ondernemer die zijn inkomsten ziet verdwijnen, een jongere die sociale contacten mist of iemand die al met mentale klachten worstelt, begint niet vanuit dezelfde positie.
Juist daarom vind ik het belangrijk om eerst te begrijpen wat iemand meemaakt voordat we conclusies trekken over wat die persoon anders zou moeten doen.
Waarom is menselijke verbondenheid zo belangrijk voor onze gezondheid?
Het RIVM benadrukt dat sociale verbondenheid een belangrijke rol speelt in het welzijn en de weerbaarheid van mensen. Daarom adviseren de onderzoekers om ook buiten crisissituaties aandacht te besteden aan ontmoetingsplekken, sociale initiatieven en mogelijkheden om contact met anderen te onderhouden.
Die conclusie raakt aan een belangrijk moment uit mijn eigen coronaperiode. Door het verlies van inkomsten en toekomstperspectief stelde ik mezelf de vraag of ik nog wel verder wilde met mijn onderneming. Ik wist dat ik gelukkig werd van lesgeven en mensen helpen, maar ik wist niet hoe ik mijn toekomst opnieuw vorm moest geven.
Uiteindelijk besloot ik een mentor in te schakelen. Iemand die naar mij luisterde, mij begreep en mij confronteerde met mijn eigen gedachten en overtuigingen. Niet iemand die mijn problemen voor mij oploste, maar iemand die mij hielp opnieuw naar mezelf en mijn mogelijkheden te kijken.
Wat die gesprekken voor mij waardevol maakte, was de oprechte aandacht. Ik voelde mij gezien, gehoord en begrepen. Daardoor ontstond ruimte om opnieuw keuzes te maken, zonder dat mijn omstandigheden onmiddellijk veranderden.
Wat kunnen we leren van de mentale gevolgen van corona?
Het RIVM concludeert dat we bij toekomstige crises niet uitsluitend naar lichamelijke gezondheidsrisico’s moeten kijken. Ook mentale gezondheid, welzijn en sociale verbondenheid moeten worden meegenomen in de afwegingen die onze samenleving beïnvloeden.
Ik vind dat een belangrijke les, juist omdat gezondheid vaak wordt teruggebracht tot zaken die we kunnen meten. We kijken naar gewicht, bloeddruk, conditie en lichamelijke prestaties, terwijl de omstandigheden waarin iemand leeft minstens zo relevant kunnen zijn voor het ervaren welzijn.
Mijn eigen ervaringen hebben mij geleerd hoe sterk lichamelijke, mentale en spirituele gezondheid met elkaar verbonden kunnen zijn. Tijdens corona veranderde niet alleen mijn dagelijkse ritme, maar werd ik ook geconfronteerd met vragen over mijn identiteit, mijn overtuigingen en de betekenis van mijn werk.
De belangrijkste conclusie die ik uit deze onderzoeksresultaten en mijn persoonlijke ervaringen trek, is dat gezondheid nooit volledig los kan worden gezien van menselijke verbondenheid. We kunnen veel zelfstandig doen om gezonder te leven, maar dat betekent niet dat we alles alleen moeten oplossen.
Soms begint verandering niet met een nieuw trainingsschema, een betere planning of nog meer discipline, maar met iemand die werkelijk naar je luistert en probeert te begrijpen wat er in jouw leven gebeurt.
Je hebt het gevecht lang genoeg alleen gevoerd.
