Vanochtend zag ik op het NOS Journaal iets waarvan ik niet had verwacht dat ik het in 2026 nog eens zou horen: Hyves is terug. Niet alleen als herinnering aan vroeger, maar opnieuw als sociaal platform. Ik heb mij direct aangemeld als Mister Bewustzijn. Een account heb ik nog niet, omdat Hyves bij de start maar een beperkt aantal nieuwe gebruikers toelaat.
Als oud-ICT’er vind ik die terugkeer interessant. Ik heb het internet zien ontwikkelen van een plek waar je zelf websites opzocht naar een omgeving waarin algoritmes steeds beter proberen te voorspellen wat jij hierna wilt zien. Zeker op sociale media hoef je steeds minder zelf te zoeken. De volgende video, mening of persoon staat al voor je klaar.
We kunnen daar kritisch op zijn, maar onder al die techniek zit voor mij een veel eenvoudiger principe: wat jij aandacht geeft, groeit.
Een algoritme leert van jouw aandacht
Niet ieder algoritme werkt hetzelfde, maar sociale mediaplatforms gebruiken jouw gedrag om te voorspellen welke content jou waarschijnlijk interesseert. TikTok kijkt bijvoorbeeld naar video’s die je bekijkt, leuk vindt of deelt, naar reacties die je plaatst en naar accounts die je volgt. Ook kijktijd kan daarbij een belangrijk signaal zijn.
Zie je een filmpje van iemand die met enorme snelheid over de snelweg rijdt en blijf je kijken, dan betekent dat natuurlijk niet dat jij zelf ook te hard rijdt. Het algoritme krijgt wel informatie dat deze content jouw aandacht heeft vastgehouden. Wanneer dat vaker gebeurt, kun je vervolgens meer vergelijkbare filmpjes te zien krijgen.
Daar zit iets wat we volgens mij te weinig beseffen. Twee mensen kunnen naast elkaar op de bank dezelfde app openen en toch een compleet andere wereld voorgeschoteld krijgen. Wat vaak op jouw tijdlijn verschijnt, is niet automatisch normaal, goed of waar. Het is voor een deel wat het platform heeft geleerd dat jouw aandacht trekt.
Ik ben TikTok daarom bewust anders gaan gebruiken
Ik ben daar zelf op TikTok mee gaan experimenteren. Negatieve content of filmpjes waarvan ik weet dat ik er niet meer van wil zien, swipe ik direct weg. Content waarvan ik juist meer wil zien, geef ik bewust meer aandacht.
Daarmee bepaal ik het algoritme niet. Ik bepaal wel welke signalen ik zelf afgeef. TikTok geeft gebruikers daar ook mogelijkheden voor. Je kunt aangeven dat je niet geïnteresseerd bent in bepaalde content, onderwerpen aanpassen, zoekwoorden filteren en zelfs je Voor jou-feed vernieuwen.
Je bepaalt dus niet altijd wat er als eerste voor je neus verschijnt, maar je hebt wel een keuze in wat je vervolgens doet. Blijf je kijken? Swipe je verder? Like je het? Reageer je erop? Ga je naar het profiel? Zelfs uit irritatie blijven kijken is aandacht.
Voor mij begint daar bewustzijn. Niet bij het idee dat jij volledige controle hebt over alles wat er gebeurt, maar bij het herkennen dat er een keuze is en vervolgens bepalen wat je daarmee doet.
Wat leren we onze kinderen hierover?
Voor ouders zit daar nog een andere kant aan. We kunnen jongeren vertellen dat ze minder op hun telefoon moeten zitten of niet zo doelloos moeten scrollen, maar misschien begint een deel van de oplossing niet bij het afpakken van een telefoon. Misschien begint het bij uitleggen wat er op dat scherm gebeurt.
Ouderschap betekent voor mij ook dat je een kind helpt steeds meer eigen bewuste keuzes te maken. Misschien betekent dat soms dat je letterlijk naast je zoon of dochter gaat zitten en samen door een tijdlijn scrolt. Niet om te controleren, maar om te kijken en het bespreekbaar te maken. Welke filmpjes komen steeds terug? Waar blijft hij of zij naar kijken? Waarom denkt het algoritme eigenlijk dat juist deze content interessant is?
Een jongere hoeft daarvoor niet precies te begrijpen hoe de techniek achter TikTok of Instagram is gebouwd. Het besef dat kijken, liken, reageren en verder swipen invloed kunnen hebben op wat daarna verschijnt, is al waardevol.
Daar ligt voor mij een deel van de oplossing voor doelloos scrollen. Niet alleen grenzen stellen aan schermtijd, maar jongeren leren bewust te worden van wat ze binnen die schermtijd doen. Uiteindelijk wil je niet dat een kind alleen bewuste keuzes maakt wanneer jij ernaast zit. Je wilt dat het leert herkennen dat er een keuze is wanneer jij er niet naast zit.
De techniek verandert, de keuze blijft
Misschien is dat uiteindelijk wat de terugkeer van Hyves bij mij losmaakt. Het nieuwe Hyves kiest voor meer aandacht voor de mensen die je zelf toevoegt. Daarmee ontstaat opnieuw de vraag waar jij jouw tijd en aandacht aan wilt geven.
Dat geldt voor sociale media. Dat geldt voor jongeren, voor ouders en zeker ook voor onze gezondheid. Iedere dag maken we keuzes over waar onze aandacht naartoe gaat. Naar de filmpjes die we bekijken, de mensen die we volgen, de gesprekken die we voeren, maar ook naar bewegen, voeding, rust en onze eigen gezondheid.
Juist in die dagelijkse keuzes zit voor mij bewustzijn. Weten waar je aandacht naartoe gaat en bewust kiezen waar je meer van wilt.
Want wat jij aandacht geeft, groeit.
