Soms is één moment genoeg om gezondheid ineens belangrijk te maken. Een arts zegt iets wat je niet had verwacht. Je moet geopereerd worden. Je krijgt nieuwe medicatie. Of iemand in je omgeving wordt ziek en opeens kijk je anders naar je eigen leven.
TNO schreef afgelopen week over zulke teachable moments: momenten waarop mensen meer openstaan om hun leefstijl te veranderen. De zorg probeert die momenten beter te benutten om mensen te ondersteunen met onder andere slaap, voeding, beweging en herstel.
Ik begrijp waarom dat werkt. Een risico dat gisteren nog abstract was, wordt vandaag persoonlijk.
Maar terwijl ik het las, dacht ik vooral: waarom moet er eigenlijk eerst iets gebeuren?
Gezondheid krijgt vaak pas waarde wanneer ze niet meer vanzelfsprekend is
Zolang je lichaam doet wat je ervan verwacht, kun je veel uitstellen. Je kunt nog werken. Je kunt nog bewegen. Je functioneert. Misschien ben je vaker moe dan vroeger of weet je dat bepaalde gewoontes niet ideaal zijn, maar er is nog geen directe noodzaak om iets te veranderen.
Dat maakt gezondheid verraderlijk. Veel keuzes sturen vandaag geen rekening.
Een paar slechte nachten kun je opvangen. Een training overslaan verandert weinig. Een periode minder goed eten hoeft niet onmiddellijk voelbaar te worden. Te weinig herstel kan lang goed lijken te gaan.
Daarom vind ik de vraag hoe je je vandaag voelt niet voldoende.
Ik vind het interessanter om te vragen: hoe wil je later kunnen leven?
Wat wil je lichamelijk nog kunnen? Hoe belangrijk is zelfstandigheid voor je? Hoe helder wil je blijven functioneren? Welke dingen wil je over tien of twintig jaar nog steeds kunnen doen?
En dan komt de moeilijkere vraag: past de manier waarop je vandaag leeft bij dat antwoord?
Die gedachte zit voor mij aan de basis van gezondheid. Niet wachten tot iets misgaat, maar bewust kijken naar de keuzes waarop je vandaag invloed hebt. Mijn eigen uitgangspunt is al jaren dat gezondheid uiteindelijk zichtbaar wordt in de keuzes die je dagelijks maakt.
Een waarschuwing geeft oude kennis ineens een andere betekenis
Het interessante aan een teachable moment is dat je vaak helemaal geen nieuwe informatie krijgt.
Je wist waarschijnlijk gisteren ook dat bewegen belangrijk is. Je wist dat slaap invloed heeft op herstel. Dat roken ongezond is of veel alcohol niet bijdraagt aan je gezondheid hoeft een arts je waarschijnlijk niet meer uit te leggen.
De informatie verandert niet.
De betekenis verandert.
Iets wat je jarenlang kon uitstellen, gaat ineens over jou.
Daarom geloof ik dat gezondheid niet alleen een kennisvraagstuk is. Je kunt ontzettend veel over gezondheid weten en toch keuzes maken waarvan je zelf begrijpt dat ze je niet helpen.
Bewustwording begint voor mij wanneer je bereid bent daar eerlijk naar te kijken.
Niet: weet ik wat gezond is?
Maar: leef ik ook naar wat ik zelf belangrijk zeg te vinden?
Dat raakt direct aan mijn 5 Gouden Principes, en vooral aan 100% eerlijk tegenover jezelf. Je hoeft jezelf niet af te straffen voor iedere verkeerde keuze. Maar je hebt er ook niets aan om jezelf jarenlang een verhaal te vertellen waarvan je diep vanbinnen weet dat het niet klopt. Eerlijk naar je sterke en zwakke punten kijken is juist nodig om iets te kunnen veranderen.
Preventie is niet alleen voorkomen dat je ziek wordt
Bij preventie denken we snel aan ziekte voorkomen. Logisch. Maar ik vind dat een smalle manier om naar gezondheid te kijken.
Ik wil niet alleen weten wat je probeert te voorkomen.
Ik wil weten wat je probeert te behouden.
Je kracht. Je energie. Je zelfstandigheid. Je mogelijkheid om te bewegen. Je mentale helderheid. De vrijheid om dingen te kunnen blijven doen die betekenis voor je hebben.
Dat verandert de vraag.
Je werkt dan niet alleen aan je gezondheid omdat je bang bent voor wat er later mis kan gaan. Je werkt eraan omdat er nu iets is wat de moeite waard is om goed voor te zorgen.
Daarom kijk ik binnen de MB-Methode niet alleen naar fysieke training. Fysieke training, voeding en ritme, mentale helderheid en spirituele verdieping vormen samen het kompas waarmee ik kijk naar wat op dat moment de grootste invloed heeft op je gezondheid.
Dat betekent niet dat alles tegelijkertijd moet veranderen. Juist niet.
Misschien vraagt je lichaam aandacht. Misschien je slaap en ritme. Misschien zit de grootste winst op dit moment in mentale helderheid. Het totaalbeeld helpt je bepalen waar je moet beginnen. Het uitgangspunt daarachter is eenvoudig: wanneer je alleen naar één onderdeel kijkt, kun je missen wat werkelijk invloed heeft op je gezondheid.
Verantwoordelijkheid betekent ook handelen voordat het noodzakelijk wordt
Juist daar zie ik een interessante parallel met de mensen met wie ik graag werk.
Een ondernemer wacht met een belangrijke zakelijke beslissing liever niet totdat zijn bedrijf omvalt. Een leider wacht niet totdat een probleem volledig escaleert voordat hij verantwoordelijkheid neemt.
Waarom zouden we bij onze eigen gezondheid dan wel wachten tot de noodzaak groot genoeg is?
Dat is voor mij een wezenlijk onderdeel van Personal Training voor leiders. Niet omdat leiders een ander lichaam hebben, maar omdat verantwoordelijkheid niet ophoudt bij werk. Wie gewend is beslissingen te nemen die gevolgen hebben voor morgen, mag diezelfde vraag ook aan zijn eigen gezondheid stellen.
En hetzelfde principe geldt buiten leiderschap.
Je hoeft geen klacht te hebben om sterker te willen worden. Je hoeft niet volledig uitgeput te raken voordat herstel belangrijk wordt. Je hoeft geen medische waarschuwing te krijgen voordat je een slechte gewoonte serieus neemt.
“Het gaat nog prima” kan waar zijn.
Maar het is geen visie op je gezondheid.
Het sterkste moment hoef je niet af te wachten
Ik vind het goed dat de zorg onderzoekt hoe teachable moments beter kunnen worden benut. Als iemand rond een operatie, medicatieverandering of andere medische gebeurtenis ontvankelijker is voor leefstijlverandering, moet daar aandacht voor zijn. TNO benadrukt bovendien dat veel van het echte werk uiteindelijk buiten de fysieke contactmomenten plaatsvindt: mensen moeten een groot deel thuis zelf doen.
Precies daarom geloof ik dat je het moment waarop gezondheid belangrijk wordt niet volledig aan omstandigheden hoeft over te laten.
Je kunt het ook zelf kiezen.
Dat is uiteindelijk ook de gedachte achter mijn Gezondheidsrituelen: begeleiding en kennis kunnen richting geven, maar uiteindelijk maak je zelfstandig de keuzes die invloed hebben op je gezondheid. De Gezondheidsrituelen zijn daarom opgebouwd om mensen stap voor stap zelfstandig aan gezondheid en bewustwording te laten werken.
Daarvoor hoeft vandaag niets mis te zijn.
Misschien is er juist nu nog alle ruimte om te veranderen voordat veranderen noodzakelijk wordt.
Stel jezelf daarom één vraag:
Als ik doorga zoals ik nu leef, kom ik dan uit bij de gezondheid die ik later wil hebben?
Die vraag sluit rechtstreeks aan bij hoe ik naar gezond ouder worden kijk: niet alleen vragen welke leeftijd je wilt bereiken, maar vooral of de keuzes die je nu maakt daarbij passen.
Als het antwoord ja is, weet je dat.
Als het antwoord nee is, weet je ook genoeg.
Een gezondheidswaarschuwing kan een krachtig moment voor verandering zijn. Bewuste gezondheid begint voor mij wanneer je die waarschuwing niet nodig hebt om te kiezen.
Externe bron
De aanleiding voor deze blog is de publicatie van TNO over leefstijl in de zorg van 21 augustus 2026. De Coalitie Leefstijl in de Zorg gaat door tot 2028 en richt zich onder meer op het benutten van teachable moments en het structureler verbinden van leefstijl met reguliere zorg.