De afgelopen weken zijn in verschillende Europese landen duizenden jongeren de straat op gegaan. Studenten en scholieren protesteren tegen slecht onderwijs, hoge kosten van levensonderhoud, beperkte kansen op werk en een toekomst waarin zelfstandig wonen steeds moeilijker lijkt te worden. In Frankrijk, België, Italië en Albanië maken jongeren hun onvrede kenbaar. Op 31 oktober vonden ook in tientallen Duitse steden demonstraties plaats.
In een reportage van persbureau Reuters vertellen verschillende demonstranten over hun ervaringen. Een van hen is een negentienjarige studente uit Brussel, die aangeeft dat eerdere pogingen om aandacht te vragen nauwelijks werden opgemerkt. Pas toen protestacties ontwrichtender werden, kwam er volgens haar meer media-aandacht.
Die ervaring raakt mij persoonlijk. Ik weet hoe het is om je niet gehoord, gezien en begrepen te voelen. Die gevoelens ervaarde ik al in mijn kindertijd en gedurende mijn volwassen leven ben ik ze nooit helemaal kwijtgeraakt. Soms zijn ze sterker aanwezig, soms verdwijnen ze meer naar de achtergrond. Wanneer ik jongeren zie protesteren omdat ze zich zorgen maken over hun toekomst, begrijp ik hoe onrust kan ontstaan wanneer je het gevoel hebt dat jouw stem onvoldoende wordt gehoord.
Wat mij vooral bezighoudt, is de geschiedenis achter die zorgen. Want hoe nieuw zijn de problemen waartegen jongeren vandaag demonstreren eigenlijk? Wanneer we naar de woningmarkt en de mogelijkheden om zelfstandig te leven kijken, blijken verschillende ontwikkelingen al tien tot twintig jaar gaande.
Waarom gaan jongeren in Europa de straat op?
De aanleiding voor de huidige protesten verschilt per land. In Frankrijk protesteren scholieren tegen personeelstekorten, verouderde schoolgebouwen en de kwaliteit van het onderwijs. Reuters sprak onder anderen met een zeventienjarige scholier uit de omgeving van Parijs, die vertelde over onveilige omstandigheden op zijn school. Volgens hem was er eerder een deel van het dak ingestort, waarna leerlingen moesten worden geëvacueerd.
De Franse regering kondigde op 26 oktober maatregelen aan, waaronder investeringen in schoolgebouwen en afspraken over kleinere klassen. Studentenvertegenwoordigers vonden de toezeggingen onvoldoende en kondigden aan hun acties voort te zetten.
In Italië vertellen studenten over hun zorgen rond onderwijs, laagbetaald werk en de mogelijkheid om een betaalbare woning te vinden. In Albanië richten demonstraties zich onder andere tegen corruptie, beperkte kansen op werk en de kwaliteit van het onderwijs. In Duitsland gingen op 31 oktober duizenden mensen de straat op tijdens acties van de beweging Gen Z regelt. Zij vroegen aandacht voor onderwijs, betaalbaar leven en bezwaren tegen verplichte militaire dienst.
Deze protesten zijn geen gezamenlijke Europese organisatie met één programma. De politieke omstandigheden en eisen verschillen. Wat in de interviews met jongeren terugkomt, is de vraag welke mogelijkheden zij hebben om hun toekomst vorm te geven en of hun zorgen voldoende aandacht krijgen van de mensen die daarover beslissingen nemen.
Hoe lang staat zelfstandig wonen al onder druk?
De problemen op de woningmarkt zijn niet ontstaan tijdens de afgelopen paar jaar. Het Centraal Bureau voor de Statistiek publiceerde in december 2023 onderzoek waaruit bleek dat Nederlandse jongvolwassenen vaker bij hun ouders wonen dan twintig jaar eerder.
In 2003 woonde 39,4% van de 18- tot 30-jarigen nog thuis. In 2023 was dat percentage gestegen naar 45,8%. Vooral vanaf 2010 nam het aandeel thuiswonende jongvolwassenen toe. Onder 21- tot 24-jarigen steeg het percentage in die twintig jaar van 49,7% naar 57,5%.
Het CBS constateerde dat onder thuiswonende jongvolwassenen ook steeds vaker mensen met een baan vallen. De toename hangt onder andere samen met veranderingen in het onderwijs en de woningmarkt. Vanaf 2015 gingen bijvoorbeeld minder studenten uit huis, een ontwikkeling die samenviel met de invoering van het leenstelsel.
Ook de koopwoningmarkt laat zien hoe de toegankelijkheid is veranderd. Volgens onderzoek van De Nederlandsche Bank zijn de huizenprijzen sinds 2013 aanzienlijk sneller gestegen dan de maximale leencapaciteit van starters. In een analyse uit augustus 2024 berekenden onderzoekers van DNB dat de betaalbaarheid voor starters ongeveer 25% slechter was dan begin 2013.
Daarbij is de uitgangspositie van belang. In 2013 waren woningen na de financiële crisis relatief betaalbaar geworden. De daaropvolgende prijsstijging was echter zo sterk dat starters opnieuw steeds meer moeite kregen om een woning te financieren.
Voor mensen die al een koopwoning bezitten, kan een stijgende woningwaarde gunstig zijn voor hun vermogen. Voor mensen die hun eerste woning zoeken, betekent dezelfde ontwikkeling dat de financiële afstand tot een koopwoning groter kan worden.
Wat betekent de woningnood voor de toekomst van jongeren?
Toen ik zeventien jaar geleden zelfstandig ging wonen, merkte ik al hoe moeilijk het was om in Zwolle een betaalbare huurwoning te vinden. Ik heb zelf 6 jaar op de wachtlijst gestaan. Inmiddels is de wachtlijst gemiddeld 9 jaar.
Wat we landelijk kunnen vaststellen, is dat de toegang tot zelfstandig wonen voor veel jongvolwassenen onder druk staat. In december 2025 publiceerde Eurofound, een onderzoeksinstelling van de Europese Unie, een uitgebreid rapport over de woonproblemen van Europese jongeren.
Daaruit blijkt dat jongvolwassenen relatief zwaar worden geraakt door de hoge kosten van huisvesting. Hun inkomens zijn vaak lager, hun arbeidscontracten minder zeker en in steden waar veel werk en onderwijs beschikbaar is, is betaalbare woonruimte schaars.
Het onderzoek laat zien dat woningproblemen gevolgen kunnen hebben voor de keuzes die mensen maken. Jongeren blijven soms langer bij hun ouders wonen dan ze zelf willen. Ook kunnen problemen met huisvesting invloed hebben op de mogelijkheden om een opleiding te volgen, een baan te accepteren of een zelfstandig huishouden te beginnen.
Volgens Eurostat verlieten jongeren in de Europese Unie in 2025 gemiddeld op 26,3-jarige leeftijd het ouderlijk huis. Achter dat gemiddelde zitten grote verschillen tussen landen. In Finland gebeurde dat gemiddeld op 21,3-jarige leeftijd, tegenover 31,5 jaar in Kroatië.
Die verschillen laten zien dat zelfstandig wonen afhankelijk is van meerdere maatschappelijke omstandigheden, waaronder de woningmarkt, inkomens, arbeidsmogelijkheden en culturele gewoonten. Voor jongeren die graag op zichzelf willen wonen, kan het ontbreken van een betaalbare woning hun persoonlijke plannen jarenlang beïnvloeden.
Is het leven sneller duurder geworden dan onze inkomens?
De kosten van levensonderhoud spelen een belangrijke rol in de huidige protesten. Volgens een jongerenenquête van het Europees Parlement uit 2025 noemde 40% van de ondervraagde 16- tot 30-jarigen stijgende prijzen en kosten van levensonderhoud als een belangrijk aandachtspunt.
Het is verleidelijk om daaruit te concluderen dat het leven de afgelopen twintig jaar voortdurend sneller duurder is geworden dan onze lonen. De Nederlandse koopkrachtcijfers ondersteunen die algemene conclusie niet. Het CBS laat over de langere termijn ook jaren met koopkrachtgroei zien, naast perioden waarin huishoudens koopkracht verloren.
Toch verklaart de koopkrachtontwikkeling niet volledig hoe toegankelijk zelfstandig wonen is geworden. De betaalbaarheid van koopwoningen voor starters is sinds 2013 aanzienlijk verslechterd, terwijl de algemene koopkrachtontwikkeling over diezelfde periode geen voortdurende daling laat zien.
Dat onderscheid is belangrijk. Een jongere kan een hoger inkomen hebben dan iemand van dezelfde leeftijd twintig jaar geleden en tegelijkertijd een groter deel van zijn financiële mogelijkheden nodig hebben om een woning te vinden. Bovendien verschillen de omstandigheden sterk tussen mensen die al een woning bezitten en mensen die voor het eerst de woningmarkt betreden.
De Europese cijfers onderstrepen hoe kwetsbaar de financiële positie van een deel van de jongeren is. Volgens Eurostat liep in 2025 26,3% van de 18- tot 24-jarigen in de Europese Unie risico op armoede of sociale uitsluiting. Het gaat om een brede statistische maatstaf die meer omvat dan uitsluitend een laag inkomen.
Voor de huidige protesten betekent dit dat zorgen over bestaanszekerheid niet uitsluitend gebaseerd zijn op verwachtingen of gevoelens. Er bestaan aantoonbare economische en maatschappelijke omstandigheden die de mogelijkheden van jongvolwassenen beïnvloeden.
Waarom voelen mensen zich niet gehoord door de politiek?
In september 2024 publiceerde het Sociaal en Cultureel Planbureau onderzoek naar de manier waarop Nederlanders hun politieke vertegenwoordiging ervaren. Daaruit bleek dat 43% vond dat de politiek onvoldoende naar burgers luisterde. Daarnaast vond 57% dat politici onvoldoende opkwamen voor mensen zoals zij.
Het SCP constateerde dat burgers het gevoel niet gehoord te worden onder andere verbinden aan problemen die volgens hen onvoldoende worden opgelost. Daarbij worden wonen, inkomen en immigratie regelmatig genoemd.
De onderzoekers zagen ook dat mensen zich vaker serieus genomen voelen wanneer politici zichtbaar verschillende belangen onderzoeken en zorgvuldig afwegen. Het vertrouwen in politieke vertegenwoordiging hangt daarmee samen met de manier waarop beslissingen tot stand komen en de resultaten die burgers daarvan ervaren.
Dat vind ik een belangrijk gegeven. Wanneer een probleem jarenlang bestaat, ontstaat bij mensen de vraag wat er daadwerkelijk met hun zorgen gebeurt. Zeker wanneer het gaat om onderwerpen die rechtstreeks invloed hebben op hun dagelijks leven.
De woningmarkt is daarvan een concreet voorbeeld. Opeenvolgende Nederlandse regeringen hebben maatregelen genomen rond woningbouw, huur en financiering. Tegelijkertijd laten de cijfers zien dat de betaalbaarheid voor starters op belangrijke onderdelen is verslechterd. De uitkomsten van het beleid verdienen daarom een kritische beoordeling, ook wanneer de oorzaken van de woningproblemen verder reiken dan politieke beslissingen alleen.
Waarom kan maatschappelijke onvrede leiden tot protesteren?
Wetenschappelijk onderzoek naar collectieve actie helpt om te begrijpen waarom mensen besluiten gezamenlijk hun stem te laten horen.
In 2008 publiceerden Martijn van Zomeren, Tom Postmes en Russell Spears een meta-analyse in het wetenschappelijke tijdschrift Psychological Bulletin. Daarin onderzochten zij de psychologische factoren die samenhangen met de bereidheid om deel te nemen aan collectieve actie.
De onderzoekers identificeerden drie belangrijke factoren: ervaren onrechtvaardigheid, verbondenheid met een groep en het geloof dat gezamenlijke actie daadwerkelijk invloed kan hebben.
Wanneer mensen vinden dat hun belangen onvoldoende worden meegewogen, kunnen zij zich herkennen in anderen die vergelijkbare ervaringen hebben. Het vooruitzicht dat ze gezamenlijk verandering kunnen bereiken, kan vervolgens bijdragen aan de bereidheid om te demonstreren.
De huidige jongerenprotesten laten zien hoe maatschappelijke zorgen mensen kunnen samenbrengen. In verschillende landen organiseren studenten acties rond onderwijs, werkgelegenheid en hun toekomstperspectief.
Voor het begrijpen van protestgedrag blijft de oorspronkelijke aanleiding relevant. Welke problemen ervaren mensen, welke veranderingen vragen zij en waarom kiezen zij ervoor om gezamenlijk actie te ondernemen?
Hoelang moet een generatie wachten voordat haar toekomst serieus wordt genomen?
Toen ik zeventien jaar geleden zelfstandig ging wonen, was het vinden van een betaalbare huurwoning in Zwolle al een probleem. Inmiddels zijn we bijna twee decennia verder en is de woningmarkt voor veel jongeren nog moeilijker toegankelijk geworden. Volgens het CBS wonen jongvolwassenen vaker bij hun ouders dan twintig jaar geleden en laat onderzoek van De Nederlandsche Bank zien dat de betaalbaarheid van koopwoningen voor starters sinds 2013 sterk is verslechterd.
Wat mij daarin raakt, is dat we het hebben over een ontwikkeling die zich gedurende meerdere generaties heeft voortgezet. Jongeren die twintig jaar geleden moeite hadden om zelfstandig te wonen, zijn inmiddels volwassen, hebben mogelijk zelf kinderen en zien nu hoe een nieuwe generatie tegen vergelijkbare problemen aanloopt. Ondertussen zijn de huizenprijzen verder gestegen en blijft het aanbod van betaalbare woningen achter bij de vraag.
Wanneer ik vanuit dat perspectief naar de huidige studentenprotesten en Gen Z-protesten kijk, begrijp ik waarom jongeren zich afvragen of hun zorgen daadwerkelijk serieus worden genomen. De behoefte aan een betaalbare woning, goed onderwijs en voldoende inkomen om zelfstandig te kunnen leven, zijn geen buitensporige verwachtingen. Het zijn voorwaarden die voor veel mensen belangrijk zijn om hun toekomst vorm te geven.
Mijn eigen ervaringen met niet gehoord, gezien en begrepen worden maken dat ik gevoelig ben voor die onrust. Ik herken wat het met je kan doen wanneer je het gevoel hebt dat jouw zorgen onvoldoende aandacht krijgen. Vanuit bewustzijn vind ik het belangrijk om te onderzoeken welke ervaringen en overtuigingen invloed hebben op onze reacties en waarom mensen uiteindelijk bepaalde keuzes maken.
De cijfers vertellen ons dat een aantal van deze maatschappelijke problemen al jarenlang bestaat. De protesten laten zien dat jongeren daar vandaag opnieuw aandacht voor vragen. Wat mij betreft verdient die boodschap meer dan een discussie over de manier waarop mensen demonstreren. Ze verdient een serieus gesprek over de toekomst die we jongeren daadwerkelijk kunnen bieden.
Want als we over tien of twintig jaar opnieuw vaststellen dat een volgende generatie tegen dezelfde problemen aanloopt, moeten we ons afvragen wat we in al die jaren werkelijk hebben veranderd.
