Je werkdag is voorbij. De kinderen liggen eindelijk op bed, de laptop is dicht en de laatste beslissing is genomen. Niemand belt meer en niemand verwacht nog een antwoord. Je schenkt een glas wijn in en gaat op de bank zitten. Eindelijk even voor jezelf.
Ik begrijp dat moment. Zeker wanneer je ondernemer, ouder of leider bent en een groot deel van je dag bestaat uit verantwoordelijkheid. Er zijn altijd mensen die iets van je nodig hebben, beslissingen die genomen moeten worden en problemen die niet vanzelf verdwijnen. Een gezin gaat door wanneer je werkdag stopt en een onderneming sluit in je hoofd niet automatisch wanneer je laptop dichtgaat.
Dan kan dat glas wijn voelen als de grens tussen alles wat moest en het moment waarop je eindelijk niets meer hoeft. Maar juist daarom wil ik vandaag niet beginnen bij de vraag hoeveel glazen alcohol je drinkt. Ik wil een andere vraag stellen: waarom drink jij alcohol?
Niet waarom mensen drinken. Waarom jij drinkt.
Het glas is niet altijd waar het werkelijk om gaat
Deze week verscheen Nederlands onderzoek naar deelnemers aan IkPas, de tijdelijke alcoholpauze waarbij mensen een periode geen alcohol drinken. Onderzoekers volgden 2.128 deelnemers tot twaalf maanden na hun alcoholpauze. Een van de uitkomsten die ertoe doet, zit niet alleen in de hoeveelheid alcohol die mensen daarna dronken.
De onderzoekers keken ook naar de mate waarin drinken automatisch gedrag was geworden. Na zes en twaalf maanden was die automatische neiging verminderd. Ook nam het vertrouwen toe om alcohol in verschillende situaties te kunnen weigeren. Het onderzoek bewijst niet dat een alcoholpauze bij iedereen dezelfde blijvende verandering veroorzaakt, maar het legt wel iets bloot wat verder gaat dan alleen het aantal glazen dat iemand drinkt.
Je kunt iedere avond bewust een glas wijn inschenken en tegelijkertijd nauwelijks nog bewust stilstaan bij waarom dat glas juist op dat moment verschijnt. Misschien is het vrijdagavond en hoort het erbij. Misschien drink je tijdens het eten. Misschien komt het glas zodra de kinderen slapen of is het de afsluiting van een zware werkweek. De handeling voelt bewust, terwijl het moment waarop je haar uitvoert allang onderdeel van je ritme kan zijn geworden.
Dan is de vraag niet alleen wat je drinkt. De vraag is wat er vlak vóór dat moment in jou gebeurt.
Misschien wil je helemaal geen wijn. Misschien wil je rust.
Wanneer iemand tegen mij zegt dat een glas wijn ‘een moment voor mezelf’ is, hoor ik twee dingen. Ik hoor dat iemand graag een glas wijn drinkt, maar ik hoor ook dat er blijkbaar een moment nodig is waarop de rest van de wereld even verdwijnt.
Dat tweede deel wil ik niet overslaan.
Misschien verlang je op dat moment niet in de eerste plaats naar alcohol. Misschien verlang je naar rust, naar een grens of naar het gevoel dat je vandaag niets meer hoeft op te lossen. Alcohol kan iets verdoven en ervoor zorgen dat spanning tijdelijk anders wordt ervaren. Voor iemand die de hele dag heeft moeten nadenken, beslissen en reageren kan juist het gevoel van ‘even niet hoeven nadenken’ onderdeel worden van de aantrekkingskracht.
Daarmee praat ik alcohol niet goed. De Gezondheidsraad is duidelijk over de lichamelijke kant: er kan geen veilige ondergrens voor alcoholgebruik worden vastgesteld. Alcohol wordt niet ineens gezond omdat jij een zware dag hebt gehad.
Maar als personal trainer met meer dan twintig jaar ervaring heb ik niets aan een gesprek waarin ik alleen tegen je zeg dat alcohol ongezond is. De kans is groot dat je dat al weet. Ik wil weten waarom je dat glas op dat moment nodig denkt te hebben, want daar begint de informatie die je iets over jezelf vertelt.
‘Even niet hoeven nadenken’ herken ik ook tijdens Personal Training
Ik zie een opvallende overeenkomst met iets wat tijdens mijn Personal Training gebeurt. Iemand kan bij mij binnenkomen na een dag waarop hij of zij voortdurend beslissingen heeft moeten nemen. Vanaf het moment dat onze training begint, neem ik één onderdeel daarvan tijdelijk weg.
Tijdens een Personal Training hoef jij niet na te denken over de volgende oefening, het aantal herhalingen of wat er hierna komt. Ik bepaal de training en stuur de sessie. Jij hoeft op dat moment alleen aanwezig te zijn en uit te voeren. Voor een ondernemer, ouder of leider die de hele dag verantwoordelijk is, kan alleen dat al een vorm van rust geven. Het hoofd hoeft niet opnieuw vooruit te denken.
Er gebeurt tegelijkertijd iets wezenlijk anders dan wanneer je die rust zoekt in alcohol. Je gebruikt je lichaam. Je traint en werkt aan kracht, conditie, mobiliteit of wat er op dat moment nodig is. De tijdelijke verschuiving van je aandacht levert dus niet alleen een moment op waarop je minder hoeft na te denken. Je investeert tegelijkertijd in je fysieke gezondheid.
Dat verschil wil ik niet groter maken dan het is. Ik zeg niet dat iemand een glas wijn en een Personal Training letterlijk met elkaar kan vergelijken. Ik constateer wel dat achter beide momenten eenzelfde behoefte kan liggen: ik wil even uit mijn hoofd.
Daar begint voor mij de echte keuze. Niet alleen bij de vraag wat je doet om dat gevoel te bereiken, maar vooral bij wat die keuze daarna met je doet. De ene keuze kan je tijdelijk verder verwijderen van de spanning die je voelt. De andere keuze gebruikt je lichaam om die spanning een andere plaats te geven en levert tegelijkertijd iets op voor je gezondheid.
Alcohol raakt nooit maar één onderdeel van je gezondheid
Daarom kijk ik in mijn manier van werken nooit naar één gedraging alsof die losstaat van de rest van je leven. De vier pijlers van de Mister Bewustzijn Methode zijn fysieke training, voeding en ritme, mentale helderheid en spirituele verdieping. Alcohol kan ze alle vier raken, maar niet bij iedereen op precies dezelfde manier.
Bij fysieke training gaat het niet alleen over calorieën, herstel of de lichamelijke gevolgen van alcohol. Het gaat ook over de vraag waar jij na spanning naartoe beweegt. Zoek je een manier om je lichaam te gebruiken, of wil je vooral zo snel mogelijk afstand voelen tot de druk van de dag?
Bij voeding en ritme wordt zichtbaar hoe snel alcohol onderdeel kan worden van een vast patroon. Het wijntje op vrijdagavond, het biertje na het werk of de fles die opengaat zodra de kinderen in bed liggen. Vaak staat dat glas bovendien niet alleen. Er komt een toastje bij, kaas, chips of iets anders dat bij dat moment is gaan horen. Voor je het weet kijk je niet meer naar één glas alcohol, maar naar een compleet avondritueel dat zich iedere week vrijwel vanzelf herhaalt.
Mentale helderheid raakt vervolgens aan wat je met dat moment probeert te bereiken. Misschien wil je ontspannen, stoppen met malen of afstand voelen tot de stress van de dag. Wanneer alcohol voor jou de overgang markeert van ‘aan’ naar ‘uit’, vertelt dat niet alleen iets over alcohol. Het vertelt ook iets over de manier waarop jij op dit moment met mentale druk omgaat.
De diepste vraag ligt voor mij uiteindelijk bij spirituele verdieping. Niet omdat alcohol iets spiritueels is, maar omdat deze pijler je laat kijken naar betekenis, richting en de relatie met jezelf. Waarom doe ik wat ik doe? Waarom heb ik dit moment nodig? Wat probeer ik werkelijk te bereiken?
En dus kom ik opnieuw uit bij dezelfde vraag: waarom drink jij alcohol?
Het antwoord bepaalt waar je werkelijk naar moet kijken
Stel dat je antwoord is dat je de smaak lekker vindt en bewust één glas kiest. Dat vertelt iets. Wanneer je antwoord is dat je anders moeilijk kunt ontspannen, vertelt dat iets anders. En wanneer je merkt dat je alcohol gebruikt omdat je dan eindelijk niet meer aan je werk denkt, hebben we het inmiddels nauwelijks nog over wijn.
Dan hebben we het over werk, stress en grenzen. Over een hoofd dat blijkbaar eerst iets nodig heeft voordat het toestemming krijgt om te stoppen.
Misschien zeg je dat het gewoon jouw moment voor jezelf is. Ook dan zou ik verder kijken. Want waarom begint jouw moment voor jezelf pas wanneer alle anderen klaar zijn? Waarom moet eerst je volledige werkdag voorbij zijn, moeten de kinderen slapen en moet alles wat verantwoordelijkheid van je vraagt geregeld zijn voordat jij jezelf een half uur geeft? En waarom staat er precies op dát moment alcohol naast je?
Dat zijn geen vragen waarmee ik je wil betrappen. Het zijn vragen waarmee je kunt ontdekken wat je werkelijk probeert te bereiken. Wanneer je alleen naar het glas kijkt, zie je het gedrag. Wanneer je kijkt naar het moment waarop je naar dat glas verlangt, zie je misschien de reden.
Een maand zonder alcohol haalt het antwoord naar voren
Daarom krijgt het onderzoek naar IkPas voor mij betekenis. Niet omdat dertig dagen zonder alcohol een bijzondere prestatie moet worden, maar omdat je door een gewoonte tijdelijk weg te halen kunt ontdekken welke functie die gewoonte in je leven heeft gekregen.
Stel dat je normaal iedere vrijdagavond wijn drinkt en dat een maand niet doet. Die vrijdagavond verdwijnt niet. Je werkweek zit misschien nog steeds in je hoofd, thuis wordt nog steeds iets van je gevraagd en je lichaam kan nog steeds moe zijn. Het verschil is dat het glas ontbreekt. Juist daardoor kun je ervaren wat er normaal gebeurt voordat je drinkt.
Misschien merk je dat je onrustig wordt wanneer het vaste moment nadert. Misschien mis je vooral de smaak en blijkt er verder weinig te gebeuren. Het kan ook zijn dat je moeilijker van werk naar thuis schakelt, langer blijft malen of automatisch naar iets anders grijpt. Misschien eet je meer, pak je je telefoon en verdwijn je een uur in een scherm of zoek je op een andere manier naar hetzelfde gevoel van afsluiting.
Dan heb je iets geleerd wat je niet ontdekt door alleen het aantal alcoholvrije dagen af te tellen. Je hebt zichtbaar gemaakt welke taak alcohol blijkbaar in jouw leven had gekregen. Misschien was dat genieten, maar misschien was het rust creëren, de werkdag afsluiten, stress dempen, jezelf belonen of tijdelijk minder hoeven nadenken.
Precies daarom zegt ‘ik kan makkelijk een maand zonder alcohol’ mij nog niet alles. De belangrijkere vraag is wat je in die maand hebt gezien. Wanneer je na dertig dagen zonder nadenken terugkeert naar exact hetzelfde patroon, heb je bewezen dat je dertig dagen een afspraak kunt volhouden. Wanneer je begrijpt waarom je normaal op bepaalde momenten drinkt, heb je iets ontdekt waarmee je daarna daadwerkelijk een andere keuze kunt maken.
Voor mensen met verantwoordelijkheid zit daar een ongemakkelijke vraag onder
Ondernemers, ouders en leiders zijn vaak gewend verantwoordelijkheid te nemen. Voor het bedrijf, medewerkers, klanten, het gezin, kinderen, financiële verplichtingen en alles wat morgen opnieuw moet functioneren. Een groot deel van hun dag bestaat uit vooruitdenken en reageren op wat andere mensen nodig hebben.
Maar verantwoordelijkheid nemen voor je gezondheid ziet er anders uit. Daar kun je niemand anders voor aansturen. Je kunt uitstekend functioneren, succesvol zijn, trainen en tegelijkertijd een gewoonte hebben waarvan je nauwelijks nog onderzoekt waarom je haar iedere week herhaalt.
Misschien heb je geen alcoholprobleem. Misschien drink je alleen in het weekend of alleen wanneer je met vrienden bent. Dat kan allemaal waar zijn en daarmee is mijn vraag nog steeds niet verdwenen: waarom drink jij?
Je hoeft namelijk geen probleem te hebben voordat gedrag iets over je vertelt. Voor mij begint bewustwording juist vóórdat iets ontspoort. Niet pas kijken wanneer je gedwongen wordt iets te veranderen, maar eerder durven constateren welke plaats een gewoonte in je leven heeft gekregen.
Ik begrijp het glas, maar ik laat je niet wegkijken van de reden
Ik begrijp waarom iemand na een zware dag op de bank gaat zitten en denkt: nu even niemand. Ik begrijp waarom een glas wijn bij dat moment kan horen en waarom iemand kan ervaren dat het helpt om het hoofd even uit te zetten. Begrijpen is alleen iets anders dan goedpraten.
Als jouw enige manier om na een dag vol verantwoordelijkheid tot rust te komen alcohol is, dan is het glas niet de belangrijkste ontdekking. Dan moeten we kijken naar waarom rust zonder dat glas zo moeilijk bereikbaar is geworden. Als alcohol automatisch gekoppeld is geraakt aan vrijdagavond, eten, vrienden, stress of het moment waarop de kinderen slapen, dan is niet alleen de hoeveelheid relevant. Dan moet je ook naar je ritme kijken.
En wanneer alcohol ervoor zorgt dat je even niet hoeft te voelen, denken of oplossen, is niet alleen je alcoholgebruik relevant. Dan wil ik weten waarvan je iedere keer even weg wilt.
Dat is de spiegel die ik je vandaag wil geven. Niet hoeveel je drinkt, maar waarom je drinkt. Beantwoord die vraag zonder jezelf te verdedigen en zonder het antwoord mooier te maken dan het is.
Misschien ontdek je dat je bewust kiest voor iets waarvan je weet dat het lichamelijk niet de beste keuze is. Dan weet je dat. Maar misschien ontdek je dat het glas ondertussen een taak heeft gekregen. Het moet je rust geven, je werkdag afsluiten, stress dempen, een grens markeren, je belonen of ervoor zorgen dat je even niet hoeft na te denken.
Dan weet je ook waar je werkelijk naar moet kijken.
Want uiteindelijk gaat bewustwording niet over het verbieden van ieder gedrag dat niet optimaal is. Het gaat over weten waarom je doet wat je doet. Pas wanneer je dat antwoord kent, kun je werkelijk kiezen.