Gamen is slecht voor je. Of juist goed voor je brein. Het zijn twee conclusies die lekker duidelijk klinken, maar nieuw onderzoek waar het Trimbos-instituut deze week over schreef laat juist zien waarom zulke conclusies tekortschieten.
Onderzoekers brachten in opdracht van de Wereldgezondheidsorganisatie 443 samenvattende onderzoeken naar games en gezondheid in kaart. Daarin komen risico’s terug, zoals problematisch gamegedrag en fysieke klachten, maar ook mogelijke voordelen op cognitief, emotioneel en sociaal gebied. De onderzoekers stellen daarom dat vervolgonderzoek niet alleen moet vragen óf games gezondheid beïnvloeden, maar vooral hoe, voor wie en onder welke omstandigheden.
Dat vind ik een veel interessantere vraag. Want misschien proberen we te snel te bepalen of gamen gezond of ongezond is, terwijl we eerst zouden moeten kijken naar de plaats die het in iemands leven inneemt.
Dezelfde gewoonte kan een andere invloed op je gezondheid hebben
Twee mensen kunnen allebei gamen zonder dat gamen dezelfde betekenis voor hun gezondheid heeft. De één beweegt voldoende, slaapt goed en kiest bewust een moment om te spelen. Bij de ander schuift de bedtijd steeds verder op, verdwijnt beweging naar de achtergrond en wordt stoppen moeilijker.
Het gedrag heet in beide gevallen gamen. De omstandigheden eromheen zijn anders.
Daarom zegt het aantal uren dat iemand gamet mij op zichzelf niet genoeg. Ik wil ook weten wat er met de rest van zijn gezondheid gebeurt. Blijft er voldoende ruimte voor slaap en herstel? Blijft iemand bewegen? Past gamen in het dagelijks ritme of begint dat ritme zich steeds meer aan het gamen aan te passen?
Dat betekent niet dat iedere gewoonte volledig relatief wordt. Het betekent dat gezondheid groter is dan één losse keuze.
Juist dat vind ik interessant aan het nieuwe onderzoek. De wetenschappelijke literatuur geeft geen eenvoudig oordeel waarmee we games als gezond of ongezond kunnen bestempelen. De omstandigheden doen ertoe.
Voor mij geldt dat ook wanneer je naar je eigen gezondheid kijkt.
Ook bij gamen blijft je lichaam onderdeel van het verhaal
Een game kan ontspanning, plezier, uitdaging of sociaal contact geven. Het Trimbos-instituut beschrijft dat onderzoek mogelijke positieve effecten laat zien op onder andere leren, cognitieve functies en sociale verbondenheid. Tegelijkertijd worden ook risico’s beschreven, waaronder fysieke klachten en problematisch gamegedrag.
Die twee werkelijkheden hoeven elkaar niet uit te sluiten.
Een activiteit kan op het ene gebied iets toevoegen en tegelijkertijd op een ander gebied aandacht vragen. Daarom vind ik het te gemakkelijk om een mogelijk positief effect van gamen te gebruiken als bewijs dat gamen dus gezond is.
Je lichaam blijft namelijk meetellen.
Bij fysieke training gaat het voor mij niet alleen om sporten of oefeningen uitvoeren. Beweging, intensiteit, herstel en wat je lichaam nodig heeft om goed te blijven functioneren horen bij gezondheid. Uren zitten verdwijnen lichamelijk niet omdat je tijdens diezelfde uren plezier hebt of mentaal wordt uitgedaagd.
Dat maakt gamen niet automatisch ongezond. Het betekent wel dat een positief effect op één onderdeel van gezondheid niet het antwoord kan zijn op de hele vraag.
Slaap en ritme kunnen de betekenis van gamen veranderen
Hetzelfde geldt voor slaap.
Twee uur gamen in de avond hoeft niet dezelfde invloed te hebben wanneer iemand daarna voldoende slaapt als wanneer die twee uur iedere avond boven op een toch al te korte nacht komen.
Daar wordt voor mij zichtbaar waarom voeding en ritme niet losstaan van andere gezondheidskeuzes. Slaap, energie, herstel, voeding en de opbouw van je dag beïnvloeden elkaar. Wanneer een gewoonte structureel je ritme verandert, kan de invloed ervan daardoor verder gaan dan alleen de tijd die je eraan besteedt.
Dat is ook waarom ik voorzichtig zou zijn met algemene grenzen waarmee we voor iedereen proberen vast te stellen wanneer gamen goed of slecht wordt.
De belangrijkere vraag is wat er daadwerkelijk gebeurt.
Als je steeds later naar bed gaat omdat stoppen moeilijk is, dan is die verandering relevant. Als je beweging structureel verdwijnt, is dat relevant. Als gamen ontspanning geeft zonder dat andere belangrijke onderdelen van je gezondheid naar de achtergrond verdwijnen, is ook dát relevant.
Niet omdat alles dan automatisch gezond is, maar omdat je naar het geheel kijkt voordat je een conclusie trekt.
De vraag wordt scherper wanneer gamen iets anders begint te verdringen
Voor mij ligt daar ook de grens waarop een gewoonte interessanter wordt.
Niet iedere avond gamen is een probleem. Niet ieder uur achter een scherm vraagt om correctie. Maar wanneer gamen structureel iets begint te verdringen wat je zelf belangrijk vindt, verandert de vraag.
Dan gaat het niet alleen meer over games.
Dan gaat het ook over de keuzes die je maakt.
Je kunt weten dat je eigenlijk wilt slapen en toch blijven spelen. Je kunt merken dat je minder beweegt en daar iedere week opnieuw niets aan veranderen. Je kunt jezelf voornemen eerder te stoppen en vervolgens steeds dezelfde keuze maken.
Op zo’n moment vind ik een verbod nog steeds minder interessant dan eerlijkheid.
Een van mijn 5 Gouden Principes is 100% eerlijk tegenover jezelf. Dat betekent niet dat iedere minder gezonde keuze onmiddellijk moet verdwijnen. Het betekent wel dat je stopt met jezelf een ander verhaal te vertellen wanneer je allang ziet wat een gewoonte met je doet.
Misschien is dat bij gamen wel belangrijker dan het label gezond of ongezond.
Want zodra je eerlijk kunt zien wat het je geeft én wat het ondertussen van andere delen van je leven vraagt, kun je ook werkelijk kiezen.
Gezondheid vraagt niet dat iedere keuze optimaal is
Daarmee kom ik ook bij iets wat ik in gezondheidsdiscussies belangrijk vind.
Gezondheid betekent voor mij niet dat je een leven moet bouwen waarin iedere minuut gezond besteed wordt. Als we iedere activiteit alleen nog beoordelen op het maximale lichamelijke of mentale rendement, maken we van gezondheid zelf iets ongezonds.
Plezier mag bestaan.
Ontspanning mag bestaan.
Een avond waarop je langer gamet dan gepland maakt je gezondheid niet ineens slecht.
Maar er zit verschil tussen een keuze maken en langzaam door een gewoonte gekozen worden. Zolang jij nog bewust kunt bepalen welke plaats gamen in je leven krijgt, kun je ook blijven kijken naar de gevolgen van die keuze. Wanneer slaap, beweging of je ritme zich steeds verder aan die gewoonte moeten aanpassen, ontstaat er iets anders.
Daarom zou ik uit het nieuwe onderzoek niet concluderen dat gamen goed is.
Ik zou ook niet concluderen dat gamen slecht is.
Ik zou concluderen dat de vraag zelf te klein is.
Gezondheid bestaat niet uit losse onderdelen
Dat is uiteindelijk waarom dit onderwerp voor mij verder gaat dan games.
De MB-Methode kijkt naar fysieke training, voeding en ritme, mentale helderheid en spirituele verdieping als vier pijlers die samen richting geven aan gezondheid. Niet iedere pijler vraagt op ieder moment evenveel aandacht. Juist daarom moet je kunnen zien waar een keuze op dat moment de grootste invloed heeft.
Gamen maakt dat heel concreet.
Misschien is er lichamelijk weinig aan de hand, maar verdwijnt je slaap. Misschien slaap je prima, maar beweeg je nauwelijks meer. Misschien zijn die onderdelen op orde en is gamen simpelweg iets waar je plezier uit haalt.
Dan kun je niet vanuit alleen het woord gamen bepalen hoe gezond iemand leeft.
Je moet naar het geheel kijken.
Dat vraagt uiteindelijk iets anders dan een lijst met gezonde en ongezonde gewoonten. Het vraagt dat je begrijpt welke invloed jouw keuzes op elkaar hebben en dat je eerlijk genoeg bent om te erkennen wanneer die verhouding verandert.
Of gamen gezond is, wordt daarom niet alleen bepaald door wat er tijdens het gamen gebeurt. Slaap, beweging, ritme en de plaats die gamen in de rest van je leven krijgt, horen bij hetzelfde antwoord.
Externe bron
Trimbos-instituut — Games en gezondheid: inzichten in een versnipperd landschap, 25 augustus 2026.